„Við erum að vinna með fólki sem hefur lent í miklum á­föllum“

„Þetta er frábært framtak sem sprettur upp úr samtölum við félagsfólk. Þetta er ákveðin forkönnun til að taka stöðuna og opna umræðuna. Þetta er eitthvað sem félagið hefur haft til skoðunar og hefur verið rannsakað áður,“ segir Steinunn í samtali við Vísi.

Niðurstöðurnar voru kynntar á Félagsráðgjafaþinginu á föstudaginn. Þar kom til dæmis fram að 86 prósent félagsráðgjafa greindu frá því að hafa orðið fyrir munnlegu ofbeldi í starfi og sama hlutfall fyrir ógnandi framkomu. Þá greindu 43 prósent frá því að hafa fengið hótanir um líkamlegt ofbeldi og 31 prósent hafi fengið hótanir gegn heimili eða fjölskyldu. Tólf prósent greindu frá því að hafa orðið fyrir líkamlegu ofbeldi og aðeins 6,6 prósent hafa aldrei orðið fyrir nokkru ofbeldi í starfi.

Thelma Eyfjörð Jónsdóttir, einn meðlima siðanefndar félagsins sem gerði könnunina, sagði í samtali við Vísi að samkvæmt könnuninni væru dæmi um að börn félagsráðgjafa geti ekki gengið ein heim, verið ein heima og séu með svokallaðar krækjur á sínum síma sem sýni lögreglu að þegar þau hringi þurfi að bregðast strax við.

„Það er margt í niðurstöðunum sem kallar á tafarlausar aðgerðir af hálfu félagsins, til dæmis að skoða hvernig vinnuveitendur mæta fólki og taka á þessu.“

Steinunn hefur sjálf starfað sem félagsráðgjafi í þrjá áratugi og segist þekkja það vel sem fjallað er um í könnunni. Hún segir vinnuveitendur hafa reynt að bregðast við og stærsti vinnuveitandi félagsráðgjafa, Reykjavíkurborg, hafi sem dæmi farið í ýmsar aðgerðir og sett á fót teymi til að bregðast við.

Munu krefja vinnuveitendur um viðbrögð

Niðurstöður könnunarinnar sýndu einnig að í 75 prósent tilfella voru mál ekki tilkynnt til lögreglu. Thelma taldi líklegt að það tengdist því að fólk þyrfti persónulega að fara áfram með sín mál. Betra væri ef vinnustaðurinn gerði það fyrir þeirra hönd.

„Við sem félag munum hafa samband við vinnuveitendur og óska eftir viðbrögðum,“ segir Steinunn. 

Hún segir þó til dæmi um að vinnuveitendur hafi brugðist við og farið jafnvel með mál fyrir dómstóla. Þar hafi fallið dómar vegna hótana í garð félagsráðgjafa en hún þekki einnig til þess að öðrum úrræðum, eins og nálgunarbanni, hafi verið beitt við slíkar aðstæður.

„En þetta er ekki nýtt og er þekkt í vinnuumhverfi félagsráðgjafa. Við erum að vinna með fólki sem hefur lent í miklum áföllum og hefur kannski ekki nógu góða tilfinningastjórn. Það gerist að fólk missir sig. Þess vegna hefur í gegnum tíðina verið lögð áhersla á að þjálfa félagsráðgjafa í að á að mæta fólki í erfiðri stöðu. Það skiptir máli hvernig þú mætir fólki til að reyna að koma í veg fyrir að árásarhegðun ágerist,“ segir Steinunn. 

Viðkvæmt starfsumhverfi

Hún sjái fyrir sér að félagið gæti til dæmis haldið námskeið til að fræða félagsráðgjafa betur um slík viðbrögð.

„Það er margt sem er hægt að gera til að bæta vinnuumhverfið. Ef við gerum ekki neitt er hætta á að við missum hæft starfsfólk úr fagstéttinni. Þetta starfsumhverfi er viðkvæmt og við vekjum athygli vinnuveitenda á því að það þarf að horfa á vinnuumhverfið og tryggja að það séu nægilega margir til að sinna verkefnum.“

Steinunn segir að þegar fólk missi stjórn á sér sé það oft vegna þess að það upplifi að sér sé ekki mætt með viðeigandi hætti. Vinnuveitendur verði að tryggja viðunandi úrræði þannig félagsráðgjafar geti mætt sínum skjólstæðingum á viðeigandi hátt.

Hún segir Helle Öbo frá AskovFonden í Danmörku til dæmis hafa fjallað um það á félagsráðgjafaþinginu fyrir helgi að hún hefði síðustu misseri þjálfað félagsráðgjafa til að eiga í samskiptum við fólk sem á sér sögu um ofbeldi eða ofbeldisfulla hegðun.

Ekki ef ofbeldi kemur upp heldur þegar

Steinunn segir þannig hægt að kenna fólki fyrirbyggjandi aðgerðir á sama tíma og tryggt sé að ef eitthvað komi upp þá sé til verklag og það sé þannig skýrt hvernig eigi að bregðast við.

„Þetta er þannig umhverfi að þegar, og ekki ef, það koma upp hótanir eða mögulegt ofbeldi þá þarf að tryggja viðeigandi viðbrögð, stuðning og reyna að koma á fyrirbyggjandi aðgerðum. Niðurstöðurnar eru til þess fallnar að opna umræðuna. Við þurfum að fá frekari og nákvæmari rannsóknir í samstarfi við vísindasamfélagið, en á sama tíma gefa þessar niðurstöður okkur tilefni til að skoða hvað sé hægt að gera strax, eins og halda námskeið og eiga samtal við vinnuveitendur um viðeigandi viðbrögð.“

Bókun við kjarasamning

Steinunn segir niðurstöður könnunarinnar sömuleiðis tala inn í bókun sem bætt var við síðasta kjarasamning félagsins þar sem félagið krafðist þess að á samningstímabilinu, sem er til 2028, yrði unnið að því að skoða og rýna vinnuumhverfi félagsráðgjafa.“

„Það þarf að tryggja viðeigandi mönnun og að það séu ráðnir félagsráðgjafar í þessi störf,“ segir Steinunn og að það sé algengt á landsbyggðinni til dæmis að það séu ekki ráðnir félagsráðgjafar í störf ráðgjafa heldur fólk með aðra menntun sem mögulega hefur ekki þekkingu í að mæta fólki sem hefur lent í áföllum eða á erfitt með tilfinningastjórn.