Heimilin og orku­skiptin í for­gang á raf­orku­markaði

Eftirspurn eftir endurnýjanlegri orku er sífellt að aukast og án skilvirkrar lagasetningar er ekkert því til fyrirstöðu að heimilin í landinu verði hreinlega undir í samkeppninni um raforku bjóði stórkaupendur betur. Þá kann einnig að koma upp sú staða að lítil sem engin raforka verði til staðar fyrir nauðsynlega útfösun á bensíni og olíu í samgöngum á landi, og síðar á sjó og í lofti.

Ákvæði um forgang í þágu orkuskipta og orkuöryggis almennings verður að festa í lög. Orkuþörf heimila á Íslandi og minni orkunotenda er samanlagt um 20% raforkunnar, orkuskiptin þá meðtalin. Megnið af orkuframleiðslunni, eða rétt um 80%, fer til stórnotenda samkvæmt nýlegri orkuspá.

Í núgildandi lögum er ekkert sem hamlar því að raforku sem framleidd er hér á landi verði varið til stórnotenda. Það er algjörlega óásættanlegt að setja heimilin á landinu í beina samkeppni við stór og öflug fyrirtæki sem með langtímasamningum geta tryggt sína raforkuþörf áður en grundvallarþörfum fyrir raforku í samfélaginu á viðráðanlegu verði er mætt. Við því þarf Alþingi að bregðast með lagasetningu.

Þá verður Alþingi, með lagabreytingum, að koma í veg fyrir ástand þar sem raforkuframleiðsla leiði til frekari losunar gróðurhúsalofttegunda.

Eftirspurn stærri notenda og stórnotenda eftir endurnýjanlegri orku er því sem næst óendaleg, aftur á móti er virkjanakostum takmörk sett auk þess sem huga þarf að verndun landslags, víðerna og nattúru Íslands. Tryggja þarf að við nýtingu orkulinda landsins verði alltaf fyrir hendi raforka fyrir heimilin, minni orkunotendum og fyrir orkuskiptin. ALDIN styður þingsályktunartillögu um orkuöryggi til almennings (72. mál, 157. löggjafarþing 2025–2026) sem gekk til atvinnuveganefndar 5.3.2026 og er nú til umsagnar.

Félagið ALDIN gegn loftslagsvá hefur ítrekað fjallað um þessa afleitu stöðu orkumála á fundum sínum. Nýlega samþykkti félagið að skorar á ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur að leggja strax fram frumvarp á Alþingi um forgang orkuskipta og orkuöryggis almennings við framleiðslu raforku hér á landi.

Félagið ALDIN bíður eftir svari stjórnvalda við því ákalli.

Höfundar sitja í stjórn félagsins Aldin gegn loftslagsvá og í vinnuhópi félagsins um orkuskipti.