Föst í um­ferð í tæpa fjóra sólar­hringa á ári og kostnaðurinn yfir hundrað milljarðar

Frá árinu 2019 hefur íbúum á höfuðborgarsvæðinu fjölgað um áttatíu í hverri viku og skráðum ökutækjum um sextíu í hverri viku. Álagið á gatnakerfið hefur því aukist jafnt og þétt á sama tíma og stórar samgöngubætur hafa látið bíða eftir sér.

Tölur, sem verkfræðistofan Efla tók saman af Tom Tom, fyrir árið 2025 sýna einnig að hægt hefur enn frekar á umferð. Að jafnaði var hægt að komast 6,9 kílómetra á fimmtán mínútum, sem er skemmri vegalengd en árið áður. Tíu kílómetra akstur tók að meðaltali 21 mínútu og 49 sekúndur og meðalhraðinn mældist 22 kílómetrar á klukkustund.

Tveir áratugir frá upphafi til fyrsta áfanga

Vinnan við samgöngusáttmálann á rætur að rekja til svæðisskipulags sem hófst árið 2012. Sáttmálinn sjálfur var síðan undirritaður árið 2019 en verkefnið hefur frá þeim tíma farið í endurskoðun. Gangi núverandi áætlanir eftir verður fyrsta áfanga Borgarlínunnar ekki lokið fyrr en árið 2031.

Þá verða liðin um tuttugu ár frá því undirbúningurinn hófst. Á þeim tíma verður jafnframt búið að kjósa sex sinnum til Alþingis og fimm sinnum til sveitarstjórna.

Konráð Guðjónsson hagfræðingur fór yfir þessa þróun á ráðstefnunni Greið leið – Hugmyndir óskast í vikunni. Þar fjallaði hann bæði um vaxandi tafir og þann kostnað sem þær leggja á samfélagið.

Biðin sé dýr

Konráð segir að umferðin hafi aukist mikið en að hún fylgi engu að síður að stórum hluta þeirri íbúaþróun sem hafi átt sér stað á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna verði að horfa raunsætt á þróunina þegar ákvarðanir séu teknar um innviði og samgöngur.

Að hans mati sýna útreikningarnir svart á hvítu hversu dýr biðin sé.

„Þetta eru bara veruleg verðmæti sem við erum á einhvern hátt að sóa með því að sitja föst í umferð.“

Samkvæmt mati Konráðs nemur kostnaður samfélagsins vegna tafanna um og yfir hundrað milljörðum króna á ári. Það jafngildir um 34 til 40 þúsund krónum á mann á mánuði og um 150 þúsund krónum fyrir fjögurra manna fjölskyldu á mánuði.

Vill hraðari lausnir samhliða stærri framkvæmdum

Konráð segir að sú staða sem nú sé uppi kalli ekki aðeins á áframhaldandi vinnu við stór verkefni heldur líka á úrræði sem hægt sé að hrinda hraðar í framkvæmd.

„Ég held að við þurfum, af því að þetta gengur allt saman svo hægt, að reyna að fara sem fljótvirkastar leiðir.“

Í því samhengi nefnir hann meðal annars virkari ljósastýringu og einfaldari úrbætur þar sem lítill ágreiningur sé um leiðir. Einnig bendir hann á að skoða mætti stokka undir lykilgatnamót, sem geti verið minna inngrip en stærri mannvirki og taki jafnframt minna pláss.

Hann segir líka mikilvægt að hlusta betur á það sem hægt sé að gera hratt og skili raunverulegum árangri í daglegu lífi fólks, án þess að bíða árum saman eftir stærstu framkvæmdunum.

Samgöngusáttmálinn megi ekki verða fastur rammi

Að mati Konráðs þarf jafnframt að líta á samgöngusáttmálann sem lifandi plagg fremur en óumbreytanlegan ramma, sérstaklega þegar forsendur breytast og tafir safnast upp.

„Það má ekki hugsa til þess að fimmtán ára verkefni eða tuttugu ára verkefni sé bara fast eins og stjórnarskrá. Þetta hlýtur að vera lifandi plagg.“

Hann segist leyfa sér að efast um ábatann af sumum þeim forsendum sem samgöngusáttmálinn byggi á, meðal annars vegna þess að þar sé gert ráð fyrir mjög mikilli umferðaraukningu og hagvexti sem hann telji ekki liggja jafn skýrt fyrir. Það eigi að hans mati að leiða til þess að menn spyrji hvort hægt sé að ná markmiðunum með hagkvæmari og skjótvirkari hætti.

Um leið undirstrikar hann að eðlilegt sé að verulegir fjármunir fari í samgöngur á höfuðborgarsvæðinu þar sem þar búi stærstur hluti landsmanna. Lykilatriðið sé hins vegar að bæturnar skili sér fyrr.

Hver dagur án úrbóta kostar

Niðurstaða Konráðs er sú að stærsti lærdómurinn sé ekki aðeins bundinn við samgöngur heldur líka við það hvernig stór innviðaverkefni þróast almennt hér á landi. Þegar ákvarðanir dragist og framkvæmdum seinki hækki kostnaðurinn, ekki aðeins á pappír heldur í tíma fólks, framleiðni og daglegum lífsgæðum.

„Hver dagur sem við erum föst í umferð kostar okkur gríðarlega mikið.“