Les­blindir og skóli án að­greiningar

Hugtakið „skóli án aðgreiningar“ fór að ryðja sér til rúms á Íslandi á níunda áratug síðustu aldar en var formlega staðfest sem stefna í íslenskri menntastefnu með grunnskólalögum árið 1995. Þar segir að: „Allir nemendur eigi rétt á að stunda nám í heimaskóla sínum, óháð fötlun, námsörðugleikum eða öðrum sérþörfum.“ Í kjölfarið urðu sérskólar og sérúrræði sífellt sjaldgæfari og fókusinn færðist yfir í að aðlaga almenna skólaumhverfið að fjölbreyttum þörfum nemenda. Síðan þá hefur stefnan verið efld, meðal annars með áherslu á einstaklingsmiðað nám og stuðningsúrræði innan almennra skóla.

Eðlilega velta skólamenn, kennarar og stjórnmálamenn því fyrir sér hvernig hefur tekist til eftir að skóli án aðgreiningar var tekinn upp. Við lesblindir veltum því einnig fyrir okkur og Félag lesblindra á Íslandi hefur staðið fyrir umræðu og mati á því. Meðal annars til að skilja betur hver staða lesblindra er í dag og hvað mótar velferð þeirra og þroska innan skólakerfisins. Við höfum reynt að vekja athygli á prófamenningu og námsmati og hvaða áhrif það hefur á skólagöngu lesblindra. Stundum finnst okkur að það skorti upplýsingar um hvaða áhrif sú stefna sem felst í skóla án aðgreiningar hefur á þessa þætti og þá um leið skólagöngu lesblindra.

Hafa nemendur með sérþarfir dregist aftur úr?

Þegar rýnt er í niðurstöður námsrannsókna sést ekki skýr tölfræðileg fylgni milli innleiðingar skóla án aðgreiningar og breytinga á meðaleinkunnum í samræmdu prófunum. Vísbendingar eru þó um að dreifing einkunna hafi aukist og að skólar eigi erfiðara með að mæta öllum nemendum jafnt án aukins stuðnings. Sér í lagi hafa nemendur með sérþarfir og nemendur sem þurfa meiri stuðning dregist aftur úr þegar almennur stuðningur nær ekki að mæta fjölbreyttum þörfum. Við vitum ekki nákvæmlega hvaða áhrif þetta hefur á lesblinda en sumt vekur áhyggjur. Við hjá Félagi lesblindra erum að reyna að vekja athygli á því en allur gangur er á því hvort skólayfirvöld séu að hlusta. Kannski finnst þeim þau hafa nóg með sitt.

Horfum til fjölbreytileikans

Við hjá Félagi lesblindra á Íslandi viljum skóla sem tekur mið af fjölbreytileika. Skóla sem viðurkennir að börn eru ólík, hafa mismunandi styrkleika, fara ólíkar leiðir við að læra og búa yfir margvíslegri og ólíkri hæfni. Það er einfaldlega ekki hægt að troða öllum í sömu skóstærðina.

Skóli án aðgreiningar getur vel rúmast innan skóla fjölbreytileikans en hvernig til tekst veltur alltaf á framkvæmdinni. Það er til lítils að setja upp nýtt kerfi eins og skóla án aðgreiningar ef ekki er stutt við það í framkvæmdinni. Eftir sem áður þarf að sinna og aðstoða börn með sérþarfir. Ef kennarinn fær slíkan bekk í fangið án verulegrar aðstoðar þá er verr af stað farið en heima setið. Þó að dregið sé úr aðgreiningu þarf áfram að hjálpa þeim sem hafa sérþarfir og á því finnst okkur lesblindum að sé nokkur skortur. Í sumum tilvikum verulegur skortur.

Höfundur er formaður Félags lesblindra á Íslandi.