Tæki­færið í Stofnun at­vinnu­veganna

Sameiningin býður upp á einfaldari þjónustu, öflugri fagteymi og betri nýtingu gagna fyrir almenning og atvinnulíf

Um áramót tekur Stofnun atvinnuveganna til starfa. Þar opnast sjaldgæft tækifæri til að tengja saman fólk, þekkingu og gögn og byggja opinbera þjónustu þar sem samskipti eru einfaldari og ákvarðanir skýrari.

Þann 1. janúar 2027 tekur Stofnun atvinnuveganna til starfa. Hún verður til við sameiningu Matvælastofnunar, Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs. Þangað flytjast einnig verkefni heilbrigðisnefnda sveitarfélaga á sviði matvælaeftirlits. Um 200 starfsmenn munu sinna verkefnum sem snerta meðal annars matvæli, sjávarútveg, lagareldi, dýravelferð og heilbrigði dýra og plantna.

Ég horfi jákvætt á þessa breytingu. Sameiningin gefur okkur tækifæri til að byggja nýja stofnun út frá þörfum þeirra sem nota þjónustuna og þeirra sem sinna henni. Við getum tengt saman fagþekkingu sem hefur þróast á ólíkum stöðum, einfaldað samskipti og fengið meira út úr þeim gögnum sem þegar eru til.

Ein leið inn

Fyrirtæki og einstaklingar þurfa í dag oft að þekkja mörk milli stofnana til að vita hvert þeir eiga að leita. Ný stofnun getur gert þessi mörk mun minna sýnileg fyrir notandann. Einn aðgangur getur tekið við umsóknum, fyrirspurnum og gögnum og sýnt stöðu máls óháð því hvaða fagteymi vinnur það innan stofnunarinnar.

Sama gildir um upplýsingaskil. Fyrirtæki eiga ekki að þurfa að senda sömu grunnupplýsingar aftur og aftur til ólíkra eininga ríkisins. Þegar gögn eru skráð einu sinni, sannreynd og endurnýtt með skýrum heimildum, verða samskiptin einfaldari og starfsfólk fær betri yfirsýn.

Ávinningurinn er færri eyðublöð og beiðnir um gögn sem hafa þegar verið afhent. Starfsfólk fær um leið meiri tíma í faglega afgreiðslu mála.

Sterkari fagleg heild

Breidd verkefna Stofnunar atvinnuveganna verður mikil. Þar mun koma saman þekking á framleiðslu matvæla, fiskveiðum, fiskeldi, heilbrigði og velferð dýra, plöntuheilbrigði og opinberu eftirliti. Þetta er styrkur. Mörg mál snerta fleiri en eitt fagsvið og verða betur leyst þegar sérfræðingar úr ólíkum greinum vinna saman frá upphafi.

Stærri fagleg heild skapar líka fleiri möguleika á samráði og sérhæfingu. Sérfræðingur getur fengið annað álit innan sama vinnustaðar, teymi geta deilt aðferðum og reynsla úr einu verkefni getur nýst annars staðar. Það styrkir gæði ákvarðana og dregur úr því að mikilvæg þekking sé bundin við fáa einstaklinga.

Gögnin tengja starfsemina

Stofnanirnar sem sameinast búa yfir miklu magni gagna. Þar eru upplýsingar úr umsóknum, leyfum, eftirliti, tilkynningum, rannsóknum og reglubundnum skilum. Þegar þessi gögn eru tengd með skýrum skilgreiningum verður til heildstæðari mynd af starfseminni og þeirri áhættu sem stofnunin hefur eftirlit með.

Þá verður auðveldara að sjá þróun yfir tíma, bera saman upplýsingar og greina snemma það sem víkur frá venjulegu mynstri. Stjórnendur fá betri yfirsýn og sérfræðingar geta byggt mat sitt á traustari upplýsingum. Einnig verður einfaldara að miðla tölfræði og niðurstöðum til almennings og atvinnulífs.

Sameiginleg gögn skapa jafnframt góðan grunn fyrir sjálfvirkni og gervigreind. Tæknin getur borið saman skjöl, gert einfaldar samræmisathuganir, flokkað erindi og bent á upplýsingar sem þarfnast nánari skoðunar. Sérfræðingurinn fær þá meiri tíma til mats, samskipta og vettvangsvinnu.

Eftirlit sem styður verðmætasköpun

Öflugt opinbert eftirlit verndar neytendur, dýr, plöntur og sameiginlegar auðlindir. Það styður líka fyrirtæki sem vilja starfa eftir skýrum reglum, byggja upp traust og koma vörum á markað. Fyrirsjáanleg stjórnsýsla og samræmd framkvæmd eru því mikilvægir innviðir fyrir atvinnulífið.

Með sameiginlegri yfirsýn má beina eftirliti betur að því sem skiptir mestu. Gögn geta sýnt hvar áhætta er að aukast og hvar reglufylgni hefur verið stöðug. Þannig nýtist tími sérfræðinga betur og fyrirtæki fá markvissari og samræmdari samskipti við stjórnvöld.

Betri yfirsýn getur líka aukið samræmi milli landshluta og málaflokka. Sambærileg mál fá sambærilega meðferð, forsendur ákvarðana verða skýrari og auðveldara verður að læra af niðurstöðum eftirlits. Það gagnast bæði þeim sem sæta eftirliti og samfélaginu sem treystir á það.

Tækifæri fyrir starfsfólkið

Mesta auðlind nýju stofnunarinnar verður fólkið sem kemur inn í hana. Þar er áralöng reynsla af flóknu regluverki, samskiptum við atvinnugreinar, alþjóðlegu samstarfi og afgreiðslu mála sem hafa bein áhrif á fólk og fyrirtæki. Sameiningin gefur þessari þekkingu stærri vettvang.

Fagteymi geta þróað sameiginleg verkfæri, borið saman aðferðir og lært af því sem hefur reynst vel á öðrum sviðum. Starfsfólk getur tekið þátt í að hanna þjónustu og vinnuferla sem það sjálft mun nota. Sú þátttaka styrkir bæði lausnirnar og vinnustaðinn.

Ný stofnun frá grunni

Magnús Kristjánsson hefur verið skipaður forstjóri Stofnunar atvinnuveganna og á að leiða undirbúning hennar. Hann og starfsfólkið fá sjaldgæft tækifæri til að móta nýja stofnun áður en vinnubrögð og innri mörk festast í sessi. Hugmyndir sem hafa lengi beðið eftir rétta vettvanginum geta nú orðið hluti af sameiginlegri þjónustu.

Árangurinn mun sjást í hversdagslegum samskiptum. Umsækjandi finnur rétta leið án þess að þekkja skipurit. Fyrirtæki skilar upplýsingum einu sinni. Sérfræðingur sér samhengi máls án þess að leita í mörgum kerfum. Stjórnendur geta brugðist fyrr við breytingum sem birtast í gögnunum.

Stofnun atvinnuveganna getur orðið fyrirmynd að því hvernig breytingar í opinberri þjónustu skila sýnilegum ávinningi. Tækifærið felst í að færa saman þekkingu, gögn og reynslu og nýta þau til að einfalda þjónustuna og styrkja faglegt starf. Ég horfi bjartsýnn á þá vegferð.

Höfundur er deildarstjóri fiskeldis hjá Matvælastofnun. Greinin er skrifuð í eigin nafni og endurspeglar persónuleg fagleg sjónarmið höfundar.