Hvað verður um Ylju neyslurými?

Ylja er skaðaminnkandi neyslurými á vegum Rauða krossins í Reykjavík þar sem fólk með alvarlegan fíknivanda getur fengið öruggara umhverfi, heilbrigðisaðstoð, hreinan búnað og félagsþjónustu. Markmiðið er að koma í veg fyrir dauðsföll, ofskömmtun, sýkingar og annan alvarlegan skaða.

Í haust mun Ylja missa húsnæðið sitt í Borgartúni, þar sem nýjar byggingar eiga að rísa á svæðinu. Þá mun samfélagið standa frammi fyrir mjög alvarlegri spurningu: Hvað ætlum við að gera við þessa þjónustu sem bókstaflega bjargar mannslífum?

Vandinn snýst ekki um að starfsemi Ylju skorti lagaheimild eða starfsleyfi. Ylja hefur nú þegar ótímabundið rekstrarleyfi frá embætti landlæknis og Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur gaf út starfsleyfi árið 2024 til tólf ára. Óvissan snýst fyrst og fremst um húsnæði og staðsetningu.

Í stefnu Viðreisnar er lögð áhersla á stuðning við hugmyndafræðina um “húsnæði fyrst” og skaðaminnkun til að þjóna fólki með flóknar þjónustuþarfir.

Vandinn hverfur ekki

Ylja er ekki hefðbundið úrræði og þess vegna er ekki hægt að flytja starfsemina í hvaða húsnæði sem er. Staðsetningin þarf að vera aðgengileg fólkinu sem þjónustan er ætluð. Hún má ekki vera staðsett við jaðar borgarinnar þar sem skjólstæðingar komast illa að. Auk þess er mikilvægt að ná breiðri sátt um staðsetninguna við nærumhverfið.

Frá því að Ylja hóf starfsemi hefur dregið verulega úr neyslu fíkniefna í bílastæðakjöllurum, almenningssalernum, húsasundum og öðrum almenningsrýmum. Áður hélt fólk til í bílastæðahúsum allan sólarhringinn þar sem neysla fór fram við mjög hættulegar og ómannúðlegar aðstæður. Það hefur breyst mikið vegna þess að fólk hefur nú öruggari stað til að leita á. Ef Ylja lokar hverfur vandinn ekki. Fólkið í neyslu hverfur ekki. Neyslan hverfur ekki. Það sem gerist er að neyslan færist aftur út í samfélagið.

Mikilvægur hluti af stærra öryggisneti

Reynslan úr neyðarskýlum Reykjavíkurborgar sýnir einnig skýrt að þegar skaðaminnkandi úrræði eru til staðar verður auðveldara að ná til fólks sem glímir við alvarlegan vímuefnavanda og félagslega einangrun. Starfsfólk neyðarskýla sér daglega afleiðingar þess þegar fólk fær ekki viðeigandi stuðning, öruggt skjól eða aðgang að heilbrigðis- og félagsþjónustu.

Án slíkra úrræða eykst álag á neyðarskýli, heilbrigðisþjónustu og lögreglu á sama tíma og fólk verður berskjaldaðra gagnvart ofbeldi, veikindum og heimilisleysi. Ylja er því ekki einangrað verkefni heldur mikilvægur hluti af stærra öryggisneti fyrir fólk í mestri áhættu. Starfsemi Ylju léttir því á álagi á bráðamóttöku, heilbrigðiskerfinu, lögreglu og almenningsrýmum borgarinnar.

Alþjóðlegar rannsóknir á skaðaminnkandi neyslurýmum styðja einnig þessa reynslu. Í yfirferðarrannsókn sem birt var árið 2017 um starfsemi neyslurýma í Kanada kom fram að slík úrræði draga úr dauðsföllum vegna ofskömmtunar, minnka neyslu í almenningsrýmum og auðvelda fólki að tengjast heilbrigðis- og félagsþjónustu. Rannsóknin bendir jafnframt á að neyslurými geti dregið úr samfélagslegum skaða án þess að auka glæpatíðni eða neyslu í nærumhverfi þeirra (Kerr o.fl. 2017).

Nú þurfa ríkið og sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu að stíga fram og vinna saman að varanlegri lausn og finna framtíðarhúsnæði fyrir þjónustu sem verður áfram nauðsynleg hvort sem okkur líkar betur eða verr.

Veljum ábyrgð, mannúð og raunverulegar lausnir

Spurningin er ekki hvort fólk með alvarlegan vímuefnavanda sé til staðar í samfélaginu. Spurningin er hvort við ætlum að mæta því af ábyrgð, mannúð og skynsemi eða ýta vandanum frá okkur.

Í þessum kosningum leggur Viðreisn í Reykjavík áherslu á raunverulegar lausnir í málefnum heimilislausra, fólks með fíknivanda og geðrænar áskoranir. Lausnir sem byggja á ábyrgð, mannúð, skaðaminnkun og virkri aðstoð í stað þess að ýta vandanum einfaldlega annað eða fela hann frá almenningi.

Við getum valið að horfa undan eða við getum valið ábyrgð, mannúð og raunverulegar lausnir. Viðreisn velur seinni kostinn.

Bjartur Hrafn Jóhannsson skipar 15. sæti á lista Viðreisnar í Reykjavík, er starfsmaður í neyðarskýli og situr í stjórn Viðreisnar í Reykjavík.

Hákon Skúlason skipar 11. sæti á lista Viðreisnar í Reykjavík, er framkvæmdastjóri og gjaldkeri Rauða krossins á höfuðborgarsvæðinu.