Stóreflum náms­efnis­gerð í ís­lenska skóla­kerfinu

Framlag til námsefnisgerðar hefur verið óviðunandi undanfarin ár. Í fjölmörgum námsgreinum í grunn- og framhaldsskóla er verið að notast við úrelt námsefni frá síðustu öld. Kennarar þurfa því að eyða miklum tíma í námsefnisgerð sem tekur tíma frá undirbúningi kennslu og öðrum störfum innan skólanna sem getur einnig leitt til mjög ólíkrar kennslu á milli skóla. Í skýrslu starfshóps um bókmenningarstefnu frá 2017 var fjallað sérstaklega um námsefni. Þar voru yfirvöld hvött til að sinna því lögbundna hlutverki sínu að sjá til þess að skólar hefðu aðgang að góðu námsefni - „styrkja og efla námsefnisgerð og auka það fjármagn sem skólar fái til kaupa á rafrænu efni.“ Slík ráðstöfun myndi án efa virka sem innspýting í íslenska námsefnisgerð.

Í nýrri rannsókn Ingvars Sigurgeirssonar og Lilju M. Jónsdóttur um starfsumhverfi í grunnskólum kemur fram að kennarar verja mikilli vinnu í námsefnisgerð sem er talinn einn af álagsþáttum í starfi. Jafnframt er bent á að skortur á námsefni torveldi einstaklingsmið nám og veiki möguleika skóla til að mæta ólíkum þörfum nemenda. Þegar kennarar þurfa í sífellu að búa til eigið efni frá grunni, í stað þess að geta byggt á vönduðu og aðgengilegu námsefni, fer dýrmætur tími frá undirbúningi kennslu, eftirfylgd og faglegri þróun. Sláandi munur á framlagi til námsefnisgerðar hér og í Finnlandi kom fram í máli skýrsluhöfunda á fundi með skólastjórnendum. Á meðan um 8500 krónum er varið hér á landi árlega á hvern nemanda verja Finnar um 30 þúsund krónum á hvern nemanda. Komið hefur fram að sá kostnaður sem lagður er til námsefnisgerðar á Íslandi fer fyrst og fremst til þess að viðhalda áður útgefnu efni og að mjög litlu leyti fari fjármagn því til framleiðslu nýs námsefnis.

Góð námsgögn forsenda öflugs skólastarfs

Aukið fjármagn til námsefnisgerðar er ekki aðeins menntamál heldur mikilvægt vinnuumhverfismál og forsenda þess að skólar geti sinnt hlutverki sínu af metnaði og gæðum. Menntamálayfirvöld verða að leggja meiri metnað í að styðja við íslenska námsgagnagerð á öllum skólastigum. Það þarf bæði að tryggja stöðugri fjármögnun og skapa skýrari hvata til þróunar á fjölbreyttu námsefni, hvort sem um er að ræða prentað efni, stafrænar lausnir eða samþætt stuðningsefni fyrir kennara og nemendur. Góð námsgögn eru ekki aukaatriði heldur ein af grunnforsendum þess að hægt sé að halda uppi öflugu skólastarfi, styðja við læsi, dýpka skilning og efla gagnrýna hugsun. Þá skiptir einnig miklu máli að íslenskt námsefni taki mið af íslensku máli, menningu og samfélagi og endurspegli þann fjölbreytta nemendahóp sem nú sækir skóla landsins. Aukið fjármagn er nauðsynlegt ef tryggja á gæði, aðgengi og reglulega endurnýjun námsefnis.

Aukið fjármagn er fjárfesting í gæðum menntunar

Höfundar hvetja menntamálayfirvöld til að endurskoða þá stefnu sem ríkt hefur í námsgagnamálum, hækka styrki rausnarlega til Þróunarsjóðs námsgagna og taka upp markviss úrræði. Þar má nefna starfslaun eða tímabundin leyfi fyrir kennara og aðra sérfræðinga sem vilja semja vandað námsefni. Slíkar aðgerðir myndu ekki aðeins fjölga nýju námsefni heldur einnig bæta gæði, tryggja hraðari endurnýjun efnis og draga úr því álagi sem nú hvílir á einstökum kennurum og skólum. Nýlegar áherslur stjórnvalda um að tvöfalda fjármagn til námsgagnagerðar sýna að skilningur er til staðar á alvarleika stöðunnar, en til að raunverulegur árangur náist þarf sú uppbygging að vera bæði varanleg og nægilega myndarleg. Það er því tímabært að líta á aukið fjármagn til námsefnisgerðar sem langtímafjárfestingu í gæðum menntunar, betra starfsumhverfi kennara og sterkari stöðu íslensks menntakerfis.

Höfundar eru formaður Kennarasambands Íslands og sviðsstjóri skóla- og frístundasviðs Reykjavíkurborgar.

Heimildir

Skýrsla starfshóps um bókmenningarstefnu

Ingvar Sigurgeirsson og Lilja M. Jónsdóttir (2026), Starfsumhverfi í grunnskólum, álag, ástæður og úrbætur