„Salami-aðferðin“ geri það erfitt að hætta við

Birgir Ármansson hefur snúið aftur að lögmennsku frá því að hann hætti á þingi árið 2024 eftir rúmlega tveggja áratuga þingsetu. Síðasta kjörtímabil var hann forseti Alþingis en hefur einnig verið formaður utanríkismálanefndar þingsins.

Í dag er hann viðloðinn félagasamtökin Áfram Ísland, sem reynir nú að sannfæra þjóðina um að kjósa „nei“ hinn 29. ágúst.

Birgir hefur að undanförnu vakið athygli á stjórnarskrárbreytingum sem nauðsynlegar eru ef Íslendingar kjósa endanlega að ganga í sjálft Evrópusambandið.

Í öðrum þætti af Vísi að viðræðum, nýrri hlaðvarpsþáttaröð sem er helguð atkvæðagreiðslunni 29. ágúst, fer Birgir yfir stjórnarskrármálin. Hann ræðir einnig málskotsrétt forseta og lýsir því sem hann kallar „salami-aðferðina“ við aðlögun að Evrópusambandinu.

Stjórnarskrárbreytingar

Birgir útskýrir að í stjórnarskránni vanti meðal annars sérstaka heimild til þess að framselja vald til yfirþjóðlegra stofnana ef Ísland hyggst ganga inn í Evrópusambandið.

Til þess að ráðast í þær breytingar þyrftu tvö þing að samþykkja þær tillögur; þannig þyrfti til dæmis núverandi þing að samþykkja breytingarnar og síðan eftir næstu þingkosningar þyrfti þingið að samþykkja þær breytingar aftur.

Þetta myndi þýða að slíkar breytingar gætu því ekki tekið gildi fyrr en eftir næstu þingkosningar, sem verða að óbreyttu haldnar haustið 2028.

Þetta er meðal annars ein af ástæðum þess að Birgir dregur það í efa þegar fólk heldur því fram að hugsanlegar aðildarviðræður Íslendinga gætu tekið afar skamman tíma. Slíkar fullyrðingar séu bæði gömul saga og ný.

Er rangt að „kjósa um aðild“?

Þá er einnig rætt um umræðu nei-sinna sem hafa margir haldið því fram að viðræðurnar snúist um aðild.

Í júlí birtist heilsíðuauglýsing í Morgunblaðinu frá Áfram Ísland þar sem fullyrt er að Íslendingar séu að „kjósa um aðild að ESB“, þrátt fyrir að morgunljóst sé í þingsályktunartillögunni sem samþykkt var í maí að atkvæðagreiðslan snúist um að hefja aðildarviðræður.

Er þetta ekki bara rangt?

„Eins og margt er sannleikskorn í þessu, en það má alveg deila um fullyrðinguna,“ svarar Birgir, segir slagorðið til þess fallið að undirstrika að engin sæki um aðild án þess að vilja ganga inn í sambandið. 

Umsóknarríki séu „komin á færibandið“.

En við höfum sótt um áður... og komist óhult undan.

„Jú, jú, vissulega. En það sem við verðum að hafa í huga um þann tíma er að það var í raun aldrei byrjað að opna þennan kafla,“ segir hann og tekur fram að ekki hafi verið snert á helstu deilumálunum – svo sem sjávarútvegsmálum eða landbúnaðarmálum – sem búast má við að hafi getað verið veigamestu umræðuefnin í viðræðunum.

„Salami-aðferðin“

Er það einhver yfirstíganleg lína? Ef við myndum opna þá pakka, heldurðu að þá væri ekki hægt að snúa við aftur?

„Flest mannanna verk eru nú þannig að það er hægt að snúa þeim við,“ svarar Birgir sem tekur þó fram að því lengra sem haldið sé inn í viðræður – því meiri tími, peningur og fyrirhöfn fari í viðræðurnar – sé erfiðara að hætta við.

„Þetta gerist í þrepum. Innan Evrópusambandsins hefur oft verið talað um salami-aðferðina, eða pepperóní-aðferðina, þar sem sterka pulsan er skorin niður í þunna bita þannig að það sé auðveldara að borða hana. Enginn myndi stinga henni upp í sig og reyna að borða hana í heilu lagi. Og það sama er með aðlögunina að Evrópusambandinu.“

Málskotsrétturinn lifir enn undir ESB, þótt takmarkaður sé

Áfram Ísland birti einnig á dögunum myndskeið, sem var tekið út skömmu síðar, þar sem fullyrt var að málskotsrétturinn myndi heyra sögunni til undir ESB, en það er réttur forseta til þess að vísa þingmálum í atkvæðagreiðslu.

„Málskotsrétturinn verður áfram í stjórnarskránni,“ segir Birgir. Aftur á móti muni hann ekki hafa sérstaka þýðingu gagnvart Evrópulöndum.

Þá svarar hann aðspurður að forseti megi í dag vísa EES-lögum í þjóðaratkvæðagreiðslu á grundvelli málskotsréttar, en það mætti ekki undir ESB þar sem sú lagasetning færi ekki í gegnum Alþingi.

Birgir fer um víðan völl en horfa má á viðtalið í spilaranum hér að ofan eða hlusta á það á helstu hlaðvarpsveitum.