„Það er að verða til kynslóðaójöfnuður“

Halla Gunnarsdóttir formaður VR segir laun verða að halda í við verðlag og að kjarasamningsbundin laun hafi hækkað minna en verðbólgan. Það þýði að verðbólgan hafi hækkað meira en kjarasamningsbundin laun.

Halla var til viðtals í Bítinu á Bylgjunni. Hún segir þau sem fjalla um aukinn kaupmátt horfa til launavísitölu Hagstofunnar sem mæli tímakaup, ekki hvað fólk hafi á milli handanna um hver mánaðamót.

„Inni í því er allur massinn,“ segir hún og að þegar gögnin eru greind frekar komi önnur staða í ljós. Það séu ákveðnir hópar sem hafi notið launaskriðs og fengið hækkanir umfram almennar kjarasamningsbundnar hækkanir, en það séu alls ekki allir.

„Hópurinn sem mest er þrengt að er aldurshópurinn 30 til 50 ára. Það er að verða til kynslóðaójöfnuður,“ segir hún og að hagur þeirra sem eigi lítið sparifé og litlar skuldir á meðan þeir sem skulda duglegir hafi staðið í stað eða versnað, sérstaklega með tilliti til húsnæðiskostnaðar.

„Við viljum leiðrétta þetta.“

Halla segir alltaf erfitt líka þegar talað er um meðaltal og tekur dæmi um tvo einstaklinga. Annar er 65 ára, skuldlítill og með ágætis laun. Hinn er yngri, með lægri laun, þunga framfærslubyrði og miklar skuldir.

„Að meðaltali hafa þessir tveir einstaklingar það mjög gott, en annar hefur það skítt og hinn mjög gott,“ segir hún og að meðaltalið skekki þannig myndina.

Halla segir eðlilegt að ekki öllum hugnist að fólk á vinnumarkaði fái fleiri frídaga eins og VR krefst. Á opinberum markaði séu flestir með 30 frídaga en þannig sé það ekki á almennum vinnumarkaði. Hún segir félagsfólk VR geta unnið sig upp í það á löngum tíma en yngra fólk sé almennt ekki þar. Svo geti fólk farið aftur á núll skipti það um vinnu.

Halla segir að í dæmi yngri aldurshópsins séu þau, til dæmis, mjög ólíkleg til að vera með svo marga frídaga. Á sama tíma sé búið að þrengja að hópnum, ekki í gegnum peningahlið, heldur með skerðingu á leikskólaþjónustu og frístundaheimilum.

Sem dæmi hafi lokunardögum verið bætt við leikskóla í Reykjavík í vetur í Reykjavíkurleiðinni svokölluðu. Það sé vetrarfrí og foreldrar þurfi að brúa það. Hún segir stéttarfélög þurfa að bregðast við þessu og berjast fyrir leiðréttingu á.

„Þessum degi er bara dembt á fólk,“ 

Spurð hvort stytting vinnuvikunnar hafi ekki átt að koma til móts við þetta segir Halla að fólk á leikskóla vinni allajafna styttri vinnudaga, í tímum talið eða viðveru, og það flæki jöfnuna.

„Þetta er orðið rosalega mikið bil sem fólk er að brúa.“

Halla segir fólk einu sinni ekki hafa fengið neitt frí, ekki einu sinni um helgar, en það hafi breyst og orlof fólks lengst. Stéttarfélög og samfélagið allt vinni alltaf að því að finna eitthvað jafnvægi. Á flestum heimilum séu tvær fyrirvinnur og því ekki alltaf einhver heima eins og var mögulega áður.

„Þetta er balansinn sem við erum að leita að, þetta jafnvægi á milli vinnu og einkalífs,“ segir Halla og að henni þyki ekki sanngjarnt að hluti vinnumarkaðar sé með 30 daga á meðan aðrir séu með miklu minna.

Vilja halda í við verðlagið

Halla segir frídaga ekki verðbólguhvetjandi, en með hærri launum sé frekar verið að reyna að halda í við verðlagið frekar en að keyra fyrir ofan það. Því telur hún að hækkun launa ætti ekki að vera verðbólguhvetjandi.

„Við erum að reyna að halda í við verðlagið, leiðrétta þá skekkju sem myndast út af þeim loforðum sem voru svikin gagnvart launafólki,“ segir hún og að þetta sé lágmarkskrafa.

Hún segir verðbólguna yfir mörkum því sveitarfélög hafi hækkað gjöld og hafi lofað að gera það ekki, sérstaklega hvað varðar barnafólk. Reyndin hafi orðið önnur.

Halla segist vongóð um að ríki og atvinnurekendur skilji vandann sem steðjar að. VR fundi með Samtökum atvinnulífsins, SA, í dag og leggi línurnar og hún gangi brött og lausnamiðuð að þeim fundi.

„Okkur hefur fundist ganga of hægt að ná fram aðgerðum og samtali,“ segir hún.

Áttundi október rétt handan við hornið

Einhverjum þyki 8. október langt í burtu en hann sé rétt handan við hornið og klukkan tifi. Hún segir verkalýðsleiðtoga ganga lausnamiðaða að borðinu, það sé einhver eðlilegur skoðanaágreiningur, en það sé eitthvað sem komi fram og muni reyna á í viðræðum.

Þau séu tilbúin og mæti til leiks með lausnir sem þau telja geta haldið kjarasamningum en hún viti ekki hvað verður. Ríkisstjórnin hafi skoðað þetta sín megin en þau séu upptekin af hallalausum fjárlögum. Það geti orðið að vítahring.

Samningum verði sagt upp verði ekki brugðist við

Halla segir ýmsar sviðsmyndir í boði gangi ekkert að semja. VR þurfi að ákveða fyrir hádegi þann 8. október hvort þau segi upp samningi og komi ekkert til verði það gert. Hún segir kjarasamninga sem gerðir voru 2024 hafa átt að vera þjóðarsátt og það sé ekki hægt að koma að borðinu með sömu loforð og þá. Það þurfi meira til.