Kæra starfsleyfi kísilmálmverksmiðju Thorsil í Helguvík

Landvernd, Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands og Ellert Grétarsson náttúruljósmyndari í Reykjanesbæ hafa kært starfsleyfi Umhverfisstofnunar til handa kísilmálmverksmiðju Thorsil í Helguvík. Nú þegar er starfrækt kísilmálmverksmiðja United Silicon í Helguvík en miklir erfiðleikar hafa verið í starfsemi verksmiðjunnar síðan hún tók til starfa í nóvember síðastliðnum og hefur rekstur hennar verið stöðvaður á meðan unnið að úrbótum.

Þetta kemur fram í tilkynningu frá Landvernd en í henni segir kærendur telji „umhverfisáhrif verksmiðjunnar, ekki síst í ljósi nálægðar við þéttbýli, þar með talið rýrnun loftgæða, hávaða og 4 til 13 prósent aukinnar útlosunar gróðurhúsalofttegunda á Íslandi.“

Að mati kærenda er jafnframt umhverfismati framkvæmdarinnar verulega ábótavant. Það kanni meðal annars ekki samvirk áhrif verksmiðjunnar, öflunar orku og flutnings á hennar svæðið. Einnig veki það furðu kærenda „að Umhverfisstofnun veiti starfsleyfi fyrir helmingi stærri verksmiðju en ívilnanasamningur íslenska ríkisins við Thorsil og samningar fyrirtækisins við Landsvirkjun og Landsnet gera ráð fyrir. Gjalda kærendur varhug við frekari starfsleyfum til mengandi starfsemi í Helguvík,“ segir í tilkynningu.

Upphaflega kærðu Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands og Landvernd útgáfu Umhverfisstofnunar á starfsleyfi kísilmálmverksmiðjunnar í september 2015 og felldi úrskurðarnefnd umhverfis-og auðlindamála felldi leyfið úr gildi í lok október 2016. Umvherfisstofnun gaf svo út nýtt leyfi í febrúar síðastliðnum sem samtökin kæra nú ásamt Ellerti.

Í tilkynningu Landverndar segir meðal annars:

„Margvísleg neikvæð umhverfisáhrif eru fyrirséð af starfsemi Thorsil, þ.m.t. stóraukin losun Íslands á gróðurhúsalofttegundum, rýrnun loftgæða, neikvæð sjónræn áhrif og hávaði. Ekki er tekið nægilegt tillit til þessara þátta við leyfisveitingu UST. Þá er ekki gætt að því hvernig starfsemin samræmist alþjóðlegum skuldbindingum Íslands í loftslagsmálum, en aukning útlosunar hérlendis vegna þessarar einu verksmiðju yrði um 4-13%, sbr. nýjar útlosunartölur Umhverfisstofnunar.  

Verulegir ágallar á umhverfismati

Í umhverfismati voru hvorki staðarvalkostir né svokallaður núllkostur, að byggja ekki verksmiðjuna, metnir líkt og lög gera ráð fyrir. Ekki voru heldur metin áhrif verksmiðjunnar á nýtingu náttúruauðlinda, þ.e.a.s. samvirk áhrif verksmiðjunnar, raforkuöflunar og lagningar háspennulína. Loks var ekki metinn sá kostur að verksmiðjan væri smærri í sniðum. Hið síðastnefnda vekur furðu þar sem ívilnanasamningur sá sem íslenska ríkið veitti Thorsil, auk samninga fyrirtækisins við Landsvirkjun um raforkukaup og um orkuflutning við Landsnet, gera allir ráð fyrir helmingi minni verksmiðju en þeirri sem UST veitti starfsleyfi fyrir. Að mati kærenda hefði Skipulagsstofnun átt að vísa frummatsskýrslu Thorsil frá vegna þessara ágalla. Ekki voru því forsendur til útgáfu starfsleyfisins.

Nóg komið af mengandi stóriðju í Helguvík

Telja kærendur að nóg sé komið af mengandi stóriðju í Helguvík. Tekið er undir varúðaráminningu í áliti Skipulagsstofnunar um að staldra við eftir hvern áfanga við byggingu verksmiðja á svæðinu og skoða hver umhverfisáhrifin eru. Með útgáfu starfsleyfisins hefur Umhverfisstofnun ekki fallist á þessa ábendingu Skipulagsstofnunar.“