Sjó­kvíar byggingar­leyfis­skyldar og starf­semin sé því ó­lög­leg

Þann 13. febrúar tilkynnti Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um breytta stjórnsýsluframkvæmd vegna veitingar byggingarleyfa fyrir sjókvíar. Stofnunin hafi haft til skoðunar að hvaða marki sjókvíar séu byggingarleyfisskyld mannvirki og hvernig framkvæmd við leyfisveitingu hins opinbera hafi verið háttað með tilliti til þessa. 

Það sé mat stofnunarinnar að sjókvíar sem hafi fasta staðsetningu séu byggingarleyfisskyld mannvirki samkvæmt lögum. Þrátt fyrir það hafi rekstrar- og starfsleyfi verið veitt fyrir fiskeldi í sjókvíum þó byggingarleyfis hefði ekki verið aflað.

Stofnunin hafi unnið að útfærslu ferla við leyfisveitingu vegna umsókna um byggingarleyfi fyrir sjókvíar þar sem um er að ræða óhefðbundin mannvirki út frá kröfum í mannvirkjalögum og byggingarreglugerð. Einnig vinnur stofnunin að samantekt upplýsinga um sjókvíar sem sett hafi verið niður án þess að byggingarleyfis hafi verið aflað fyrir þær. Í framhaldinu verði tekin ákvörðun um málsmeðferð og niðurstaða kynnt opinberlega þegar hún liggi fyrir.

Stöðva þurfi starfsemina þar til búið sé að afla leyfa

Lögfræðingurinn Katrín Oddsdóttir vakti athygli á tilkynningu HMS í færslu á Facebook í dag og sagðist hafa potast í stofnuninni undanfarin ár til að ræsa út skilning þeirra á sjókvíunum. Það sé stórfrétt að lög um mannvirki eigi við um kvíarnar þó það væri skýrt samkvæmt lögum.

Í ljósi þessara frétta segir hún að sækja hefði átt um byggingarleyfi fyrir allar sjókvíar á landinu. „Það hefur ekki verið gert og því eru þessar kvíar ólögmæt mannvirki að mínu mati,“ skrifar hún í færslunni.

Hún segir ekki nóg að breyta stjórnsýsluframkvæmdinni eins og HMS greinir frá heldur verði að „stöðva alla starfsemi í ólögmætum sjókvíarmannvirkjum og tryggja að þau mannvirki standist lögin og fái tilskilin leyfi.“

Heimilt að herða skilyrði til að verja náttúruna

Hún bendir sérstaklega á skilyrði fyrir byggingarleyfi í þrettándu grein mannvirkjalaga. Þar segir að ef óvissa sé um hvort fyrirhuguð byggingarleyfisskyld framkvæmd hafi alvarleg eða óafturkræf áhrif á vistkerfi skuli umsækjandi leyfis afla sérfræðiálits um möguleg og veruleg áhrif sem framkvæmdin kann að hafa á vistkerfi. 

Sömuleiðis segir þar að leyfisveitanda sé heimilt að binda byggingarleyfi skilyrðum sem þykja nauðsynleg til að draga úr slíkum áhrifum. Við mat á því hvað teljist alvarleg eða óafturkræf áhrif skuli taka mið af verndarmarkmiðum um náttúruvernd.

Þær greinar í náttúruverndarlögum fjalla að sögn Katrínar um „verndun líffræðilegs fjölbreytileika, vistkerfa og að varðveita tegundir lífvera og erfðafræðilega fjölbreytni þeirra og tryggja ákjósanlega verndarstöðu þeirra þannig að tegundirnar nái að viðhalda sér í lífvænlegum stofnum til lengri tíma á náttúrulegum búsvæðum sínum.“

Mannvirkjastofnun hefði getað gripið inn í

Færsla Katrínar hefur vakið töluverða athygli og meðal þeirra sem hafa skrifað ummæli við færsluna er Andrés Ingi Jónsson, þingmaður Pírata, sem segist hafa beðið um nánari upplýsingar og fund um málið í umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis.

„Við erum að fara að funda nokkur sem tengjumst þessari baráttu gegn sjókvíaeldinu með HMS á mánudaginn og þá munum við reyna að hvetja til þess að öll þessi viðurlög sem eru í lögunum að þeim verði beitt,“ segir Katrín aðspurð hvað taki við í þessu máli.

„Það skiptir ekki máli hvernig þetta snýr af því það er alveg ljóst að það hefði átt að sækja um þessi byggingarleyfi. Það hefur ekki verið gert og þá eru þessi mannvirki ekki lögmæt,“ bætir hún við.

„Það hefði skipt verulega máli fyrir þessa iðngrein og ekki síst fyrir náttúruna að þessi lög hefðu verið virkjuð. Það hefði haft afgerandi áhrif á það núna þegar þetta slys verður þar sem öllum laxinum er sleppt út óvart. Þá hefði Mannvirkjastofnun getap haft svo mikið um þetta, gripið inn í þetta og skoðað mannvirkin. Lögreglan gerði lítið sem ekkert en það hefði kannski verið einhver betri vörn í því að hafa Mannvirkjastofnun þarna á kantinum,“ segir hún.

„Við sem samfélag höfum augljóslega stórtapað á því að þessi lög hafi ekki verið virkjuð í þessu samhengi,“ segir hún að lokum.