Stríðið muni halda á­fram út vikuna

Ísraelskir og bandarískir embættismenn halda því fram að Ayatollah Ali Khamenei, æðstiklerkur Íran, sé látinn og þar með sé tæplega fjörutíu ára valdatíð hans lokið.

Íranar hafa hvorki staðfest andlát hans né fært sönnur á að hann sé á lífi. Enn er ekki vitað hvar klerkurinn er staddur.

„[S]prengingarnar munu aftur á móti halda áfram út vikuna,“ sagði Donald Trump Bandaríkjaforseti í á Truth Social, þar sem hann greindi frá andláti klerksins.

„Eða eins lengi og þörf er á til þess að tryggja FRIÐ Í MIÐ-AUSTURLÖNDUM OG, JÚ, HEIMINUM.“

Hafi viljað útiloka „yfirvofandi ógn“

Um klukkan sex í morgun að íslenskum tíma hófu Ísraelsher og Bandaríkjaher loftárásir á skotmörk víða í Íran, þar á meðal aðsetur æðstaklerksins. Myndefni fór snart að birtast þar sem sjá mátti reykmökk rísa upp úr forsetaskrifstofu Írans.

Donald Trump Bandaríkjaforseti sagði í ávarpi að árásirnar væru til þess að „útiloka yfirvofandi ógn“ í garð Bandaríkjanna en auk þess boðaði hann stjórnarskipti í Íran, sem hafa lengi verið á óskalista forsetans.

Íranski Rauði hálfmáninn sagði að hið minnsta tvö hundruð hefðu fallið í árásunum og ríflega sjö hundruð væru særðir. Ríkismiðlar sögðu að rúmlega hundrað stúlkur hefðu látist í árásinni sem beindist að skólabyggingu. Um hafi verið að ræða stúlknaskóla í borginni Minab.

Íranar svöruðu árásunum með því að beina flugskeytum að Ísrael en einnig að Katar, Barein og Sameinuðu arabísku furstadæmunum. Að minnsta kosti ein kona lést í árás Írana á Tel Avív á laugardagskvöld og tugir særðust til viðbótar.

Lá í loftinu

Bandaríkjamenn sögðu aðgerðir þeirra gegn Íran bera nafnið „Epísk bræði“ en Ísraelar gáfu aðgerðinni að sinni hálfu einnig nafn: „Öskrandi ljón“.

Þær höfðu legið í loftinu um nokkurt skeið. Bandaríkin og Íran hafa síðustu daga átt í viðræðum um að takmarka vopnabúr Írana, aðallega hvað varðar kjarnorkuvopn og eldflaugakerfi. Á sama tíma hafði Trump ítrekað hótað Írönum og á síðustu vikum látið flytja umtalsverðan herafla til Mið-Austurlanda, þar á meðal tvö flugmóðurskip.

Ísraelskir ráðamenn hafa sagt við Reuters og New York Times að þessi átök komi til með að standa yfir í nokkra daga hið minnsta. Eitt helsta markmið fyrstu lotu árása á Íran var að fella eins marga leiðtoga klerkastjórnarinnar og íranska hersins og mögulegt var, að sögn ráðamanna í Hvíta húsinu samkvæmt umfjöllun New York Times. 

Það virðist hafa tekist vel, þar sem Trump hampaði því seint á laugardagskvöld að flestir leiðtogar klerkastjórnarinnar hefðu verið felldir, þar á meðal æðstiklerkurinn sjálfur, sem Trump kallaði „einn illkvittnasta mann sögunnar.“   

Þá herma heimildir Reuters að Ali Shamkhani, yfirmaður þjóðaröryggisráðs Írans, hafi einnig fallið ásamt öðrum háttsettum mönnum innan leyniþjónustu landsins.

Hvað og hver tekur við?

En þó að hinn 86 ára Khamenei kunni að vera látinn – sem Íranar hafa enn ekki staðfest – er alls ekki víst að fráfall hans kunni að jafngilda stjórnarskiptum enda þykir líklegt að aðrir menn úr hans innsta hring taki einfaldlega við og klerkastjórnin haldi velli.

Tveimur vikum fyrir árásirnar í dag mat bandaríska leyniþjónustan (CIA) það svo að ef Khamenei, sem hefur stýrt landinu síðan 1989, yrði drepinn í aðgerðinni gætu harðlínumenn úr íranska byltingarverðinum komið í hans stað, að því er Reuters hafði eftir tveimur heimildarmönnum sem þekkja til málsins. 

Í mati leyniþjónustunnar var almennt litið til þess sem gæti gerst í Íran í kjölfar íhlutunar Bandaríkjanna og að hve miklu leyti hernaðaraðgerð gæti leitt til stjórnarskipta. Ein sviðsmynd af mörgum er sú að fulltrúar íranska byltingarvarðarins tækju völdin, að sögn þriðja heimildarmannsins.

Abbas Araghchi, utanríkisráðherra Írans, líkti því svo við „mission impossible“, eða ómögulegt verkefni, að skipta klerkastjórninni út. 

Khamenei var náinn samstarfsmaður Ayatollah Ruhollah Khomeini, leiðtoga írönsku byltingarinnar árið 1979 og gegndi svo sem forseti Írans á árunum 1981 til 1989 meðan stríð Írans við Írak stóð yfir. Khamenei var valinn eftirmaður Khomeini eftir andlát hins síðarnefnda árið 1989. 

New York Times hefur eftir heimildarmönnum að Khamenei hafi sjálfur nefnt þrjá hugsanlega arftaka; Gholam-Hossein Mohseni-Ejei sem er yfirmaður íranska dómkerfisins, Ali Asghar Hejazi sem er starfsmannastjóri klerksins, og Hassan Khomeini sem er afabarn Ruhollah Khomeini.