Hún er eld­flaug, hún er rúta, hún er kaf­bátur…

„Ég vildi að bækur væru eini farkosturinn“, sagði eldri sonur minn eitt sinn við mig, þá níu ára gamall. Ég er ansi oft hjartanlega sammála þessari einlægu ósk hans - ekki bara þegar ég sit fastur í umferðarteppu einhvers staðar á Miklubraut! En bók er að sjálfsögðu alltaf farartæki fyrir lesendur hennar; við stígum um borð í textann og hann flytur okkur inn í annan heim, aðra vídd, annan tíma, aðra vitund. Stundum er bók eldflaug, stundum rúta, stundum kafbátur, stundum skellinaðra, stundum einkabíll eða reiðhjól o.s.frv. – en í hvert skipti sem við förum í ferðalag með bók öðlumst við nýtt sjónarhorn á lífið og tilveruna.

2.

Það er auðvelt að nota röksemdir um andlega velferð okkar til að hvetja til lestrar, því að lestur er ósjaldan kyrrlát leið til sjálfsskoðunar, könnunarleiðangur um innviði hugans. Bækur geta þannig verið leitarvélar sjálfsins; hjálpað lesandanum að uppgötva hliðar á sjálfum sér sem hefðu annars kannski aldrei komið í ljós, hliðar sem hann vissi jafnvel ekki um sjálfur. Meðan við lesum getum við klæðst ótal hlutverkum, skipt um ham að vild og mátað líf annarra persóna að vild – allt í öruggu rými bókarinnar, án hjálpar vafasamra efna eða ótta við að verða fyrir skaða á leiðinni.

3.

Það er líka auðvelt að nota röksemdir um eflingu og næringu sköpunargáfunnar til að hvetja til bóklestrar – því að lestur felur í sér sköpun. Sá sem les er stöðugt að móta sínar eigin myndir, virkja hugarheim sinn og túlka eftir eigin höfði það sem augað nemur á blaðsíðunni eða eyrað nemur úr hljóðbókinni. Þegar er öllu er á botninn hvolft er staðreyndin vitaskuld sú að þó að höfundur bókar leggi fram hráefnið er það lesandinn sem mótar söguna úr efninu. Lesandinn er höfundur.

4.

Það er sömuleiðis auðvelt að nota hagfræðilegar röksemdir til að hvetja til lestrar. Lestur snýst jú um þjóðarhag þar sem hann leggur ómælt til menntunar kynslóðanna, uppbyggingar menningar og miðlunar þekkingar og hugmynda. Lestur er þannig ómissandi stoð undir verðmætasköpun, fjárhagsleg lífsgæði og farsæla framtíð samfélagsins.

5.

En í raun og veru er algjör óþarfi að tína til röksemdir um notagildi, gagn eða skynsemi til að hvetja til lestrar; bækur þurfa ekki að rökstyðja erindi sitt og tilgang. Góð bók veitir okkur ánægju, nautn og einstaka upplifun sem aldrei þarf að réttlæta að við sækjumst eftir. Góðar bækur gefa. Þær gera okkur ríkari.

6.

Frjósamasti jarðvegur ástar á bóklestri er án efa heimilið. Lestur foreldranna mótar viðhorf barnsins til lestrar. Með því að kveikja bókaáhuga barns víkkarðu sjóndeildarhring þess, eflir skilning þess, dýpkar skynjun þess og styrkir og breikkar grundvöll þekkingar og færni á ótal sviðum. Við sem erum foreldrar þurfum því að vera fyrirmyndir í lestri.

7.

Miðstöð íslenskra bókmennta hefur nú hrundið af stað lestrarhvatningu fyrir fullorðið fólk undir yfirskriftinni Bókaðu stund fyrir bók. Tilgangurinn er að minna á að lestur þarf hvorki að vera tímafrekur né flókinn heldur einföld og nærandi stund sem hefur jákvæð áhrif á vellíðan, einbeitingu og lífsgæði. Við hvetjum alla til að stíga sem oftast um borð í þann magnaða farkost sem bókin er svo sannarlega. Lesum. Sundur og saman. Lesum.

Höfundur er rithöfundur og varaformaður stjórnar Miðstöðvar íslenskra bókmennta.