Hormuz sund og Ís­land

Hormuz sund við Persaflóa er merkilegur staður. Í gegnum þetta sund fara um 20% af olíu og fljótandi gasi sem notað er á heimsvísu. Flutningar um sundið hafa heldur betur hikstað undanfarið af augljósum ástæðum. Þessi staða hefur snarhækkað heimsmarkaðsverð á olíu og gasi með tilheyrandi verðbólguþrýstingi. Bein áhrif þessara verðhækkana eru skýr þ.e. þetta veldur verðhækkunum á raforku og hitun þar sem gas er nýtt í einhverju mæli og svo mun dæluverð á bensíni og dísil hækka hratt.

Íslandsáhrifin

Hver verða áhrifin á Íslandi? Í fyrsta lagi verða þau lítil sem engin á raforkuverð og hitun þar sem Ísland er hreinlega bólusett gagnvart þessum sveiflum, enda öll raforkuframleiðsla og hitun hér með innlendum, umhverfisvænum og mjög stöðugum orkugjöfum. Áhrifin hefðu verið skelfileg fyrir almenning og efnahag á Íslandi ef hitun væri enn með olíu eða ef gas væri nýtt að hluta til raforkuframleiðslu.

Samgöngur á landi

Olía knýr stærstan hluta af samgöngum hér á landi. Staðan er samt sem áður nokkuð skárri en hún var fyrir t.d.10 árum, þegar allar samgöngur voru algerlega háðar erlendri olíu. Innlend og hrein raforka er nefnilega byrjuð að saxa á þetta algera orku óöryggi sem var til staðar í samgöngum. Nú eru á götum landsins fólksbifreiðar, sendibílar, pallbílar, strætisvagnar, rútur, vörubílar, steypubílar og lögreglubílar sem ganga á innlendri raforku. Um 40 þúsund ökutæki keyra nú á 100% innlendri raforku. Segja má að búið sé að „bólusetja“ rúmlega 13% ökutækja fyrir Hormuz sundi og öðrum óæskilegum verðbólum sem leggjast að jafnaði á olíu þegar eitthvað bjátar á út í heimi. Ef við skoðum einungis fólksbíla þá er hlutfall rafbíla nær 15% en rafvæðing flotans byrjaði ekki að neinni alvöru fyrr en árið 2020. Af þeim 100 þúsund fólksbílum sem hafa verið nýskráðir eftir 2020 eru um 35 þúsund rafbílar. Þriðjungur nýrri fólksbíla er því ónæmur fyrir þessum olíuverðhækkunum á dælu.

Betri tíð í vændum

Rafvæddar samgöngur eru ódýrari en olíudrifnar og Ísland er í dauðafæri að þynna út óæskileg verðsveifluáhrif olíu í samgöngum á landi. Rafknúin ökutæki eru framleidd á heimsvísu í öllum stærðum og gerðum í tugmilljóna vís og ekkert því til fyrirstöðu að innleiða þau hratt og vel. Gróflega endurnýjast um 5% ökutækjaflotans á hverju ári, þannig að landið getur orðið að mestu ónæmt fyrir t.d. Hormuz áhrifum einhvern tíma á næstu tveimur áratugum.

Einnig er mikilvægt að benda á að hægt er að milda olíuóróa með ýmsum hætti án rafbíla. Metanbílar nota innlenda orku og tengiltvinnbílar keyra að hluta til á raforku. Svo er auðvitað skynsamlegt að auka hlut göngu, hjólreiða, almenningssamgangna og fjarvinnu til að draga nokkuð úr áhrifum olíuverðhækkana og auka orkuöryggi landsins.

Höfundur er sviðsstjóri Sviðs orkuskipta og hringrásarhagkerfis hjá Umhverfis- og orkustofnun.