Ó­veðrið tekur undir með at­vinnulífinu

Traust aðgengi að orku er ein af grunnstoðum samfélagsins og forsenda þess að daglegt líf fólks og fyrirtækja gangi eðlilega. Óveðrið sem gekk yfir landið annan í páskum var skýr áminning um hversu viðkvæmt raforkukerfið getur verið. Það undirstrikar það sem atvinnulífið hefur lengi bent á - að orkuöryggi skiptir sköpum fyrir verðmætasköpun, samkeppnishæfni og stöðugleika í samfélaginu. Elding sem sló niður í flutningskerfi raforku olli víðtæku rafmagnsleysi á sunnanverðu landinu, þar á meðal á Keflavíkurflugvelli sem þurfti að reiða sig á varaafl. Áhrifin náðu einnig til þéttbýlissvæða þar sem rafmagnslaust var klukkustundum saman og truflanir urðu á grunnþjónustu sem samfélagið byggir á. Þótt varnarkerfi hafi virkað sem skyldi sýnir atburðarásin hversu mikið er undir þegar raforkan bregst.

Þetta gerist á sama tíma og alþjóðleg staða orkumála er í sögulegri óvissu. Um allan heim hefur verð á orkugjöfum hækkað umtalsvert í kjölfar átaka í Mið-Austurlöndum og ýtt undir verðbólgu. Þetta endurspeglar hversu viðkvæmt alþjóðlegt efnahags- og atvinnulíf er gagnvart ytri orkuáföllum.

Í slíkum aðstæðum verður orkuöryggi og orkusjálfstæði ríkja lykilatriði í að draga úr áhættu og auka fyrirsjáanleika. Aðgangur Íslands að innlendri, endurnýjanlegri orku hefur verið lykilforsenda samkeppnishæfni og stöðugleika og verður sífellt mikilvægari í óstöðugum heimi.

Fyrir atvinnulífið hefur rafmagnsleysi víðtæk áhrif. Fyrirtæki þurfa að treysta á varaafl með tilheyrandi kostnaði, aukinni losun gróðurhúsalofttegunda og rekstraráhættu. Slíkar aðstæður endurspegla kerfi sem hefur takmarkað svigrúm til að mæta áföllum. Samtök atvinnulífsins hafa ítrekað bent á að staða raforkumála á Íslandi sé alvarleg. Kerfið er komið að þolmörkum og framboð hefur ekki haldið í við vaxandi eftirspurn. Á sama tíma liggja fyrir veruleg tækifæri. Endurnýjanleg orka getur skapað verðmæti, ný störf og styrkt stöðu Íslands á alþjóðamarkaði, auk þess að vera lykilframlag til loftslagsmála.

Mikilvæg skref hafa verið tekin, meðal annars með breytingum á rammaáætlun og aukinni áherslu á einföldun leyfisferla. Enn eru þó hindranir til staðar og nýleg könnun sem var lögð fyrir aðildarfyrirtæki Samorku sýnir að tveir þriðju fyrirtækja nefna einföldun leyfisveitingaferla sem lykilatriði til að styrkja innviði og auka áfallaþol. Frekari tafir hafa í för með sér skerðingar, minni fjárfestingu og töpuð tækifæri.

Atburðarás síðustu daga er ekki undantekning heldur áminning. Óveðrið tekur undir það sem atvinnulífið hefur ítrekað bent á, að tryggt orkuöryggi er forsenda þess að atvinnulíf og samfélag geti þróast og staðið undir þeim áskorunum sem fram undan eru.

Í nútímasamfélagi göngum við að rafmagni sem sjálfsögðum hlut. En orkuöryggi er ekki sjálfgefið. Það er afrakstur markvissrar uppbyggingar, viðvarandi viðleitni til framþróunar og ábyrgra ákvarðana. Reynslan sýnir að styrkja þurfi innviði og skapa skilyrði fyrir áframhaldandi uppbyggingu orkukerfisins. Það er jafnframt grundvöllur þess að Ísland geti staðið undir orkuskiptum og nýtt þau tækifæri sem fram undan eru.

Hugrún Elvarsdóttir, verkefnastjóri á Málefnasviði Samtaka atvinnulífsins

Katrín Helga Hallgrímsdóttir, lögfræðingur Samorku