Við erum að missa börnin – ekki bara úr skóla heldur úr tengslum

Mikil umræða hefur átt sér stað í samfélaginu um börn sem eru í skólaforðun. Ekki eru allir sammála um hvaða orð eigi að nota yfir þennan vanda má þar nefna skróp, skólaforðun, skólasóknarvandi, skólahöfnun en þessi orð vísa í að barnið sé vandinn.

Á Íslandi í dag er talið að um 1000 börn eigi í skólaforðun. Þessi vandi hefur alltaf verið til staðar en síðustu ár hefur aukningin verið mikil. Samfélagið verður að bregðast við og grípa þessi börn og fjölskyldur þeirra snemma í ferlinu. Ef það tekst ekki þá vex vandinn og getur orðið gríðarlega dýr heilsufarslega og fjárhagslega fyrir alla, barnið, foreldra og samfélagið. Það sem skortir helst er betri gögn, samræmd nálgun og meiri rannsóknir. Umfangið er óljóst, tengsl við andlega og félagslega þætti og þetta ástand hefur mikil áhrif á kerfið í heild sinni ekki bara nemendur og fjölskyldur þeirra.

Skólatengsl

Í mörg ár hefur verið talað um mikilvægi tengsla og hafa verið gerðar fjölda rannsókna í þeim efnum. Í dag vitum við flest hversu nauðsynlegt það er fyrir okkur mannfólkið að upplifa okkur tilheyra. Það er skólaskylda hér á landi frá 1.- 10.bekk og viljum við að börn fái tækifæri til að blómstra í skólastarfi. Nái að skapa sér góða framtíðarsýn og horft bjartsýnir fram veginn. Þess vegna finnst okkur mikilvægt að við sem samfélag spyrjum okkur að því hvort það sé haft í huga að börn fái að upplifa tengsl í sínum skóla. Rannsóknir hafa sýnt að ef nemandi upplifi jákvæð tengsl við einn kennara sé það verndandi þáttur í lífi barns. Foreldrar, kennarar og þjálfarar eru yfirleitt mikilvægustu aðilar í lífi barns og við verðum að taka þá ábyrgð alvarlega.

Örugg tengsl við skóla vísa til þess að barn upplifi skólann sem öruggan, styðjandi og fyrirsjáanlegan stað þar sem það tilheyrir og getur treyst fullorðnum. Barn sem er með örugg tengsl við skólann sinn á því auðveldara með viðveru í skólanum, það er öruggara í allri þátttöku og er óhræddara við að prófa sig áfram í námi og gera mistök. Kennari sem sýnir barni hlýju, hlustar á hvað barnið er að upplifa en bregst ekki bara við hegðun með refsingu, er sanngjarn, skýr og skipulagður er líklegri til að ná tengslum við nemenda sem mun hafa jákvæð áhrif á mætingu og þátttöku barnsins.

Viðhorf

Þegar barn fer að forðast að mæta í skólann þá getum við spurt okkur hvort það sé vegna þess að barnið sé ekki að upplifa góð tengsl. Þættir sem við viljum horfa í er:

• Öruggt umhverfi þar sem nemenda líður vel
• Nemandi upplifi sig tilheyra
• Nemandi hafi góð tengsl við að minnsta kosti einn starfsmann skólans
• Fyrirsjáanleiki sé til staðar
• Námskröfur séu við hæfi
• Kennsluaðferðir sem henta nemenda
• Gott og skýrt skipulag og markmið
• Fjölbreytni og sveigjanleiki í stundaskrá
• Starf byggt á áhugasviði og styrkleikum nemenda

Barn sem er í skólaforðun er að kalla á hjálp og þá er mikilvægt að stíga inn með þau bjargráð sem til þarf hverju sinni. Við þurfum að draga úr átökum, auka samkennd, bregðast við og styrkja tengsl.

Samfélagið okkar

Þegar tengsl milli barns og skóla hafa rofnað þá þarf að leggja vinnu í að byggja aftur tengslin. Stundum er það unnið í þeim skóla sem barnið hefur verið í en í sumum tilfellum er betra fyrir barnið að fara í annað umhverfi. Skoða þarf vel hvaða skóli verður fyrir valinu og það eru til skólar sem fara óhefðbundnar leiðir miðað við almenna grunnskóla. Börn alveg eins og fullorðnir passa ekki öll í sama boxið og til að auka farsæld barna þá langar okkur að taka saman eftirfarandi punkta.

• Forgangsraða fjármunum til að leysa vandann
• Snemmtæk íhlutun, að alltaf sé brugðist við vanda barna strax
• Að hafa úrval af ólíkum skólum í samfélaginu, með ólíkar áherslur og að þeir séu aðgengilegir
• Gott aðgengi að ólíkum fagstéttum fyrir almennu skólana svo hægt sé að vinna í þverfaglegu teymi þegar þörf er á
• Að kennarar hafi ávallt viðeigandi stuðning

Lausnir

Skólaforðun er ekki bara “einstaklingsvandamál” heldur merki um að eitthvað í umhverfinu virkar ekki. Lausnir þurfa því að koma frá mörgum áttum í einu.

• Fyrirbyggja frekar en slökkva elda, grípa snemma inn í þegar mæting eða líðan fer að versna — ekki bíða þar til barnið hættir alveg.
• Sveigjanlegra skólakerfi, bjóða upp á fjölbreyttari leiðir til náms
• Andleg heilsa í forgrunni, auka aðgengi að sálfræðingum og ráðgjöfum í skólum og kenna börnum að takast á við kvíða og streitu.
• Sterkari tengsl heimilis og skóla, foreldrar og skóli vinna saman sem teymi í stað þess að vísa ábyrgð á milli.
• Öruggt og styðjandi skólaumhverfi, draga markvisst úr einelti, félagslegri einangrun og óöryggi.
• Einstaklingsmiðuð nálgun, spyrja “hvað er að valda þessu hjá þessu barni?” í stað þess að beita sömu lausn fyrir alla.

Skólaforðun hjá barni liggur sjaldnast hjá barninu einu, heldur í samspili einstaklings og umhverfis. Með því að setja líðan, öryggi og þarfir nemenda í forgang má draga úr skólaforðun og skapa aðstæður þar sem fleiri geta tekið virkan þátt í námi. Skapað jákvæða framtíðarsýn og stuðlað að því að barnið fái tækifæri til að blómstra.

Að lokum viljum við höfundar leggja til að orðið skólatengsl sé notað í stað allra hinna orðanna sem lýsa meira vandanum út frá kerfinu. Annað hvort er barnið með góð skólatengsl eða ekki. Skortur á tengslum við skóla er á ábyrgð allra í samfélaginu. Allir vilja tilheyra.

Höfundar:

Sara Rós Kristinsdóttir -Lífsstefna og hlaðvarpið 4.vaktin

Soffía Ámundadóttir - Verkefnastjóri NýMennt