Viltu ekki bara fá þér kött?

Aukið jafnrétti með jákvæðri mismunun fyrir þann með hærri launin

Þegar talað er um jákvæða mismunun, kemur fyrst upp í hugann eitthvert regluverk um að það sé í lagi að gera betur við konur vegna sögulegra forréttinda karla.

Þegar talað er um jákvæða mismunun, kemur fyrst upp í hugann eitthvert regluverk um að það sé í lagi að gera betur við konur vegna sögulegra forréttinda karla.

Þegar við tölum um fæðingarorlof þá vil ég að börnin njóti jákvæðrar mismununar. Þegar foreldrar taka laun í fæðingarorlofi, vil ég meina að til þess að það foreldrið sem hefur lægri laun eigi rétt á að klára sína orlofsgreiðslu, þurfi sá aðilinn sem hefur hærri laun að hafa tæmt sínn rétt til orlofs. Eins ætti þetta að gilda vegna veikinda barna, fyrst tæmi sá launahærri svo taki við það foreldrið sem hafi lakari kjör.

Í mínum huga væri þetta jákvæð mismunun í þágu jafnréttis.

Ég er reyndar þeirrar skoðunar að við þurfum að endurskoða löggjöfina um fæðingar- og foreldraorlof frá grunni. Ef við skoðum hvað hefur gerst frá aldamótum varðandi fæðingartíðni og aldur frumbyrja, eru breytingarnar svakalegar. Ég átti sæti í jafnréttis- og fjölskyldunefnd ASÍ þegar lögin um fæðingar- og foreldraorlof 95/2000 voru í undirbúningi. Ég var reyndar varamaður fyrir fulltrúa sjómanna í nefndinni, Verkalýðfélagið Vaka á Siglufirði sem ég stýrði þá var með sjómannadeild og það varð að samkomulagi milli mín og aðalmannsins frá SSÍ að þennan slag tæki ég. Ég hafði líka reynslu af því að eignast 4 börn á árunum 1975-1984 og faðirinn var á sjónum. Hann tók launalaus leyfi til að taka þátt í hugsa um börnin. Ég átti þátt í því að í upphafi var ekki þak á greiðslum í fæðingarorlofi, því að á þeim tíma voru íslenskir sjómenn með launahæstu einstaklingum á barneignaaldri. Ofurlaun forstjóra og bankastjóra voru ekki farin að rugla kerfinu. Núna þyrftum við að setja hærra gólf varðandi launaskerðingu þeirra foreldra sem geta ekki misst krónur út framfærslunni. Við þurfum líka að brúa ummönnunargjána og greiða foreldrum laun í foreldraorlofi.

Það sem hefur gerst á liðnum aldarfjórungi er ótrúlegt. Aldur frumbyrja hefur hækkað hratt, fæðingartíðni hefur lækkað mjög og nú stefnir í að okkur muni fækka ef fram heldur sem horfir (https://hagstofa.is/utgafur/frettasafn/mannfjoldi/faedingar-2024/). Ef ekki væri fyrir straum fólks erlendis frá til starfa hér á landi, væri um fólksfækkun að ræða.

Ég er þeirrar skoðunar að við höfum ekki efni á því að gera ekki vel við foreldra á Íslandi. Helst þurfum við að verðlauna þá sérstaklega sem vilja eignast börn.

Að fá sér kött

Viðhorf ungs fólks til barneigna og almennt verðmætamat hefur gjörbreyst. Á síðari hluta 20. aldarinnar var talið sjálfssagt að fólk eignaðist 4 til 10 börn, börnin kæmu í heiminn

frekar óskipulega, jafnvel meðan foreldrarnir voru enn í námi og hugsunin þetta reddast, réði ríkjum. Það verður æ algengara í hinum vestræna heimi að ungt fólk taki meðvitaða ákvörðun um að eignast ekki born. Það helgar líf sitt starfsframa og vill svo nota frítímann til að ferðast og njóta. Húsnæðisþörf barnlausra einstaklinga er minni og svo eru þau laus við alla vinnuna sem felst í því að eignast barn og ala það upp. Hin sjálfhverfa Z kynslóð er lítið að velta fyrir sér sjálfbærni samfélaga. Þau vilja meira frelsi og minni skuldbindingar.

Það er jafnvel of flókið að fá sér hund, mun einfaldara að fá sér kött.

Höfundur er amma á eftirlaunum og ævintýrasmiður.