Þarf alltaf að vera að sekta fatlað fólk?

Fatlað fólk er háð því að aðgengi að samgöngum og innviðum sé gott. Ekki síst er mikilvægt að hreyfihamlað fólk geti lagt bílum sínum sem næst áfangastað, og sökum þess er fólk með P-merki undanþegið greiðsluskyldu í öllum gjaldskyldum stæðum. Samt fær það ítrekað sektir, sem er bæði óþarft og ólíðandi.

Mikilvæg réttindi í daglegu lífi

Við þekkjum öll bláa P-merkið sem liggur í mælaborði bíla í sérmerktum stæðum fyrir hreyfihamlað fólk. Stæðin eiga að vera staðsett sem næst aðalinngangi bygginga, þjónustustofnana, verslana og í raun allra þeirra staða sem almenningur fer um. Ítarlegar kröfur eru gerðar til hönnunar og útfærslu stæðanna, sem meðal annars miða að hindrunarlausu aðgengi alla leið frá bílastæðunum að inngangi bygginganna.

Færri vita hins vegar að handhafar P-merkja eru undanþegnir greiðsluskyldu í öllum gjaldskyldum stæðum, hvort sem þau eru á vegum hins opinbera eða einkaaðila. Undanþágan er ekki bundin við sérmerkt stæði fyrir hreyfihamlaða, heldur gildir hún einnig um almenn bílastæði. Fatlað fólk er í raun hvatt til að nýta sér þau þegar kostur er.

Samkvæmt lögum er því óheimilt að sekta fatlað fólk fyrir að leggja í gjaldskyld stæði, og frá því eru engar undanþágur. Reglan á við um öll gjaldskyld stæði á yfirborði, í bílastæðahúsum og bílakjöllurum. Gildir þá einu hvort stæðin eru á forræði opinberra aðila eða einkarekinna bílastæðafyrirtækja, sem oft reynast treg í taumi við að fella sektirnar niður.

Engin ástæða til að gera fólki erfitt fyrir

Samt gerist það ítrekað að fatlað fólk fái sekt fyrir að leggja í gjaldskyld bílastæði. Oft er vandamálið að myndavélar sjá um skráningu ökutækisins, en fjölmörg dæmi eru einnig um að fólk sé sektað við venjulegt eftirlit bílastæðavarða.

Eitt skýrasta dæmið er Isavia, opinbert hlutafélag í eigu ríkisins, sem var tekið eftirminnilega fyrir í áramótaskaupinu. Félagið gefur hreyfihömluðu fólki heilar fimm mínútur til að stöðva bílinn, koma sér út og taka út farangur áður en mælirinn byrjar að tikka. Fimm mínútur eru augljóslega ekki nægur tími fyrir fólk í hjólastól, og því er full ástæða til að gera betur.

Handhafar P-merkja þurfa ítrekað að eyða tíma sínum í að hafa samband við þá sem sjá um bílastæðin og fá sektirnar felldar niður. Það krefst oft mikillar fyrirhafnar þar sem erfitt getur reynst að ná sambandi og stundum er lítið um svör. Í sumum tilfellum er auðveldast að borga bara sektina og sleppa þannig við vesenið. Sem er algjörlega óásættanlegt.

Tími til kominn að finna góða lausn

Vandamálið felst í því að P-merkin eru ekki tengd við neina gagnagrunna eða greiðslukerfi. Eina lausnin sem í boði er í dag er að viðkomandi einstaklingur tilkynni komu sína eða skrái bílinn í hvert skipti sem honum er lagt. Þetta hlýtur að mega leysa á einfaldari hátt.

Besta lausnin væri sameiginlegur gagnagrunnur með upplýsingum um handhafa stæðiskorta, sem allir þeir aðilar sem sjá um gjaldskyld bílastæði gætu nýtt sér. Að sjálfsögðu þyrfti að huga vel að persónuverndarsjónarmiðum, en það hlýtur að vera hægt með tækni dagsins í dag. Skráning í gagnagrunninn yrði eingöngu gerð með samþykki viðkomandi, en augljóst er að þessi notkun upplýsinganna væri fötluðu fólki í hag.

Bílastæðasjóður í Reykjavík er einn fárra aðila sem býður upp á skráningu til lengri tíma við reglulega notkun, en það á þó einungis við um stæði í bílahúsum borgarinnar. Handhafar stæðiskorta geta nú sent póst til sjóðsins með upplýsingum um bílnúmer, kortnúmer og gildistíma og það eða þau bílahús sem viðkomandi notar. Skráningin gildir í eitt ár eða sem nemur gildistíma kortsins. Þetta er ágæt þjónusta, og hún bendir einnig til þess að hægt sé að þróa stafrænar lausnir sem myndu leysa þetta hvimleiða vandamál.

Ríki og sveitarfélög bera stóran hluta ábyrgðarinnar

Sveitarfélögin geta hér tekið mikilvægt frumkvæði. Þeim ber nú þegar að tryggja að skipulag og framkvæmdir uppfylli allar þær kröfur sem gerðar eru varðandi aðgengi og bílastæði fyrir fatlað fólk, bæði hvað varðar fjölda og útfærslu. Jafnframt er stór hluti gjaldskyldra bílastæða á landinu á þeirra vegum.

Við hvetjum sveitarfélögin því til þess að bregðast við og finna lausn á þessu vandamáli. Gjarnan í góðri samvinnu við löggjafann, sem setti lögin en hefur ekkert gert til að tryggja að þeim sé framfylgt. Það er ekki nóg að tryggja réttindi fatlaðs fólks á pappír, þeim þarf að framfylgja í raun. Það er von okkar að lausnin finnist sem fyrst.

Bergur Þorri er varaformaður Sjálfsbjargar á höfuðborgarsvæðinu og Þuríður Harpa er formaður Sjálfsbjargar, landssambands hreyfihamlaðra.