Fall­ein­kunn fyrir Heima-dæmi

Það er kostulegt að lesa nýlegan dóm Hæstaréttar í máli gegn fasteignafélaginu Heimum. Falleinkunn er rétta lýsingin á hrópandi dæmi um vanrækslu sem á ekki að þekkjast hjá félagi sem er metið á 63 milljarða króna á hlutabréfamarkaði.

Málið á rætur sínar að rekja til stórbruna atvinnuhúsnæðis að Miðhrauni 4 í Garðabæ árið 2018. Þessi bruni fór vart framhjá nokkrum manni, svartur reykjarmökkurinn sást alls staðar að af höfuðborgarsvæðinu.

Eigendur hússins voru tveir, Heimar með 75% og hinn með 25%. Húsið var ónýtt eftir brunann og þurfti að byggja það upp á nýtt. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að frá því að endurbygging hússins hófst hefur verið ágreiningur milli Heima og hins eiganda hússins um framkvæmdir, ábyrgð og skiptingu kostnaðar. Þótti eiganda minnihlutans samráðsleysi og yfirgangur Heima ganga úr hófi fram. Niðurstaða Hæstaréttar í þeim deilum vekur þó ekki endilega mesta athygli heldur sú staðreynd að þetta risastóra fasteignafélag sýndi yfirgang af verstu gerð og furðulegt virðingarleysi fyrir landslögum sem leiddi til þess að það tapaði málinu.

Héldu ekki húsfundi í 5 ár

Þar sem eigendur hússins voru tveir þá segir sig sjálft að allar meiriháttar ákvarðanir um framkvæmdir við endurbyggingu hússins átti að ræða á húsfundi. Það kemur fram í dómnum að minnihlutaeigandinn óskaði margsinnis eftir slíkum fundi, en Heimar hunsuðu það og héldu ekki húsfund í 5 ár. Heimar fóru einfaldlega sínu fram við endurbygginguna og kröfðu minnihlutaeigandann síðan um greiðslur sem hann hafði aldrei samþykkt og voru langt umfram eignarhlut hans. Allur þessi kostnaður var dæmdur út af borðinu fyrir Hæstarétti.

Hvernig gerist svona lagað?

Áleitnar spurningar vakna um innri ferla hjá jafn stóru fyrirtæki og Heimum. Hvernig má það vera að fasteignafélag sem sérhæfir sig í kaupum og rekstri atvinnuhúsnæðis geri sig sekt um það sem með réttu má kalla hroka eða skeytingarleysi? Gera verður mun ríkari kröfur til Heima sem hefur lögmenn á launaskrá um að starfa eftir lögum. Fram hjá því verður þó ekki horft að eftir höfðinu dansa limirnir.

Heima-dæmi sem lendir á endanum á almenningi

Með þessu sleifarlagi sköpuðu Heimar sér sjálfir umtalsvert fjárhagstjón. Þetta tjón kemur öllum almenningi við, því að lífeyrissjóðir landsins eru meðal stærstu eigenda félagsins. Tap lífeyrissjóða er tap almennings. Ekki bætir úr skák að samkvæmt fréttum fjölmiðla er hundruð milljóna króna skaðabótamál gegn Heimum í gangi vegna tjóns af brunanum mikla fyrir átta árum, tjóns sem rakið er til vanrækslu Heima. Hvers konar subbuskapur hefur verið þarna í gangi?

Víti til varnaðar

Almenningur og stjórnarmenn í húsfélögum um land allt ættu að líta á þennan dóm sem víti til varnaðar. Hvort sem um ræðir lítið fjölbýli eða stórt atvinnuhúsnæði, þá gilda lög um fjöleignarhús. Húsfundir eru ekki valkvæðir og formkröfur skipta máli. Hirðuleysi Heima er ekki til eftirbreytni. Tryggjum ávallt að allar ákvarðanir séu teknar á löglega boðuðum húsfundum. Annað getur orðið dýrkeypt.

Höfundur er viðskiptafræðingur