Rýnt í tollana: Ætla að láta Repúblikana finna til tevatnsins

Viðræður milli ríkjanna strönduðu fyrir síðustu helgi og ætla Bandaríkjamenn því að beita Kanada umfangsmiklum tollum. Ráðamenn í Kanada lýstu því yfir í gær að þeir myndu svara með eigin tollum, sem taka eiga gildi í næsta mánuði.

Þessir tollar verða á rúmlega sjö hundrað vörur frá Bandaríkjunum og stendur einnig til að styðja við þá geira sem viðskiptastríðið mun koma niður á.

Sjá einnig: Kanada svarar tollum Bandaríkjastjórnar

Í samtali við AP fréttaveituna segja nokkrir sérfræðingar í samskiptum Bandaríkjanna og Kanada að þeir búist við því að samkomulag muni nást. Samningaviðræður ríkjanna séu iðulega erfiðar og tilfinningaþrungnar.

Þeir segja þetta ekki í fyrsta sinn sem sambærilegar deilur eiga sér stað.

„Við höfum gengið í gegnum þetta með Kanada áður,“ sagði einn. Hann benti á að hefndartollar Kanada taki ekki gildi fyrr en áttunda september, sem gefi nægan tíma til frekari viðræðna.

„Ég hef engar áhyggjur.“

Þrátt fyrir það er hægt að færa rök fyrir því að eðli deilnanna í þetta skiptið sé frábrugðið fyrri viðskiptadeilum Bandaríkjanna og Kanada.

Fyrir það fyrsta virðast Kanadamenn komnir með nóg af Donald Trump, sem hefur ítrekað talað með niðrandi hætti um Kanada og sagt að landið eigi að verða 51. ríki Bandaríkjanna. Hann hefur ítrekað hótað þvingunum og efnahagsaðgerðum til að þvinga Kanadamenn inn í Bandaríkin og ítrekað beitt landið tollum.

Sjá einnig: Vill refsa Kanada svo lesið verði um það í sögubókum

Þá snerust kröfur Bandaríkjamanna ekki eingöngu um milliríkjaviðskipti heldur segja Kanadamenn að Trump-liðar hafi reynt að takmarka fullveldi Kanada í viðræðunum.

Vilja þrýsta sérstaklega á Repúblikana

Ef allt fer á versta veg, samningar ganga ekki eftir og viðskiptastríð skellur á að fullu milli ríkjanna, þá mun framhaldið snúast um hve mikill skaðinn verður beggja vegna landamæranna og hverjir hafa burði til að halda lengur út.

Bandaríkjamenn telja að þeir muni hafa betur vegna stæðar hagkerfis þeirra og vegna þess hve stór hluti útflutnings Kanada fer til Bandaríkjanna. Kanadamenn virðast ætla að leggja mikla áherslu á að nota þingkosningarnar í haust til að þrýsta á Bandaríkjamenn.

Hefndartollar Kanada virðast nokkuð markvissir og er útlit fyrir að þeim sé ætlað að hita sérstaklega undir þingmönnum Repúblikanaflokksins, sem er það sama og Kanadamenn gerðu í deilum ríkjanna í fyrra.

Þingkosningar verða haldnar í Bandaríkjunum í nóvember og leggja Repúblikanar mikið kapp á að halda yfirráðum á báðum deildum þingsins. Ef marka má kannanir eru ágætis líkur á því að Demókratar nái meirihluta í fulltrúadeildinni og telja þeir sig einnig eiga séns í öldungadeildina.

Blaðamenn Wall Street Journal leituðu álits nokkurra sérfræðinga sem sögðu að tollarnir myndu hafa mest áhrif í ríkjum þar sem kjósendur hafa þótt líklegri til að kjósa Repúblikana og í ríkjum þar sem útlit er fyrir að baráttan verði hörð í nóvember.

Sérfræðingarnir vísa sérstaklega til tolla á humar og fiskmeti frá Bandaríkjunum. Þeir tollar virðast beinast sérstaklega gegn Maine en þar eru sérstaklega mikilvægar kosningar í nóvember, sem gætu ráðið úrslitum um stjórn öldungadeildarinnar.

Svipaða sögu er að segja af tollum á mjólkurvörur.

„Ríkin sem reiða sig hvað mest á útflutning til Kanada eru norðanverðu ríkin, Maine, Michigan, Minnesota, Wisconsin og New Hampshire,“ sagði Ed Gresser, fyrrverandi samningamaður fyrir Bandaríkin sem starfar nú hjá bandarískri hugveitu.

Hann sagði Kanadamenn vilja „sýna Repúblikanaflokknum“ að tollum og efnahagsaðgerðum fylgi ákveðinn kostnaður.

Tollar Kanada munu einnig hafa áhrif á bændur í Wisconsin, New England og öðrum ríkjum, auk þess sem þeir munu koma mikið niður á framleiðendum mótorhjóla, landbúnaðartækja og heimilistækja í norðanverðum Bandaríkjunum.

Birtu „staðreyndir“ um Kanada

Hvíta húsið birti í gær, þriðjudag, yfirlýsingu þar sem því var meðal annars haldið fram að Kanada hefði arðrænt Bandaríkin í marga áratugi. Það kæmust Kanadamenn ekki lengur upp með.

Í yfirlýsingunni segir að Kanada sé eina ríki heimsins, að Kína undanskildu, sem hafi ákveðið að beita hefndartollum í stað viðræðna.

Það er rétt, þar sem ráðamenn víðs vegar um heim hafa ekki viljað fara í viðskiptastríð við Bandaríkin eftir að Trump byrjaði að beita tollum þvers og kruss um heiminn. Má þar helst nefna Breta og ráðamenn í Evrópusambandinu sem gerðu nýja samninga við Bandaríkin.

Þá er vert að benda á að ef marka má fréttaflutning í bæði Kanada og í Bandaríkjunum snerust kröfur Bandaríkjamanna í garð Kanada ekki eingöngu um viðskipti, heldur einnig um málefni sem ráðamenn í Kanada segjast snúa um fullveldi landsins.

Ríkisstjórn Trumps vildi til að mynda setja skorður á getu Kanadamanna til að gera viðskiptasamninga við önnur ríki og þvinga Kanada til að beita nákvæmlega sömu tollum og Bandaríkin á önnur ríki. Þá vildu Trump-liðar einnig fá Kanadamenn til að fella úr gildi lög sem skikka efnisveitur eins og Netflix til að flagga sérstaklega kanadísku sjónvarpsefni og birta kanadískt efni á frönsku.

Deilt um bandarískt áfengi

Í yfirlýsingu Hvíta hússins segir einnig að Kanadamenn hafi beitt ósanngjörnum tollum á bandaríska bíla, auk þess að setja sérstaka tolla á bandarísk bílafyrirtæki.

Það sem er þó ekki tekið fram í yfirlýsingunni og bent er á í grein Ríkisútvarps Kanada, er að Kanadamenn beittu þessum tollum í viðskiptadeilum ríkjanna í fyrra, nokkrum dögum eftir að Bandaríkjamenn settu sambærilega tolla á bíla frá Kanada.

Bílaiðnaður Norður-Ameríku er mjög samtvinnaður milli Bandaríkjanna, Kanada og Mexíkó. Íhlutir bandarískra bíla eru iðulega framleiddir í öllum löndunum þremur.

Trump-liðar nefna einnig í áðurnefndri yfirlýsingu að bandarískt áfengi hafi verið bannað víðs vegar um Kanada. Ekkert annað ríki hafi verið beitt slíkum aðgerðum.

Bandarískt áfengi hefur verið bannað í flestum héruðum Kanada, öllum nema Saskatchewan og Alberta, og hefur það leitt til vandræða hjá áfengisframleiðendum í Kaliforníu og Kentucky, svo einhverjir séu nefndir.

Áður en forsætisráðherrar víðs vegar um Kanada bönnuðu sölu bandarísks áfengis höfðu Kanadamenn sjálfir byrjað að sniðganga vörur frá Bandaríkjunum, þar á meðal áfengi, í miklum mæli.

Það hófst eftir að Trump byrjaði að tala um að Kanada ætti að verða 51. ríki Bandaríkjanna og hóta því að þvinga Kanadamenn, meðal annars með efnahagsaðgerðum, til að ganga inn í Bandaríkin.

Kanadamenn hafa einnig dregið verulega úr ferðalögum sínum til Bandaríkjanna, sem hefur komið niður á ferðaþjónustu þar í landi.

Reiðir yfir reglum sem aldrei hefur reynt á

Hvíta húsið heldur því enn fremur fram að Kanadamenn beiti bandarískar mjólkurvörur sérstaklega miklu óréttlæti. Nærri því þrjú hundruð prósenta tollur sé settur á slíkar vörur, auk annarra tálma.

Þetta er í takt við ítrekuð ummæli Donalds Trump um ósanngirni Kanadamanna gagnvart bandarískum landbúnaði.

Reglurnar sem snúa að innflutningi mjólkurvara í Kanada eru flóknar, samkvæmt CBC. Bandarískum bændum er þó heimilt að flytja mjólkurvörur til Kanada alfarið án tolla, upp að ákveðnu marki.

Nái þessi innflutningur ákveðnu magni verður samkvæmt reglum Kanada settur 250 prósenta tollur á þessar mjólkurvörur. Bandaríkjamenn hafa þó aldrei flutt það mikið af þessum vörum til Kanada svo þessar reglur taki gildi.

Hins vegar eru reglur sem meina bandarískum fyrirtækjum að selja bandaríska mjólk í Kanada og það fer mjög fyrir brjóstið á Bandaríkjamönnum. Það var þó samþykkt í samningi ríkjanna á milli sem Trump gerði á sínu fyrsta kjörtímabili.

Hefur lengi kvartað yfir viðskiptahalla

Því er einnig haldið fram í yfirlýsingu Hvíta hússins að viðskiptahalli ríkjanna hafi lengi verið gríðarlega mikill. Á síðasta áratug hafi hallinn verið um fimmtíu milljarðar dala á ári.

Í fyrra var viðskiptahalli ríkjanna 48,5 milljarðar dala, samkvæmt Bandaríkjamönnum. Kanadamenn hafa samt mótmælt þessu og bent á að þetta sé að miklu leyti vegna þess að Kanada flytur mikið af hráolíu til Bandaríkjanna, sem seld sé undir markaðsvirði. Það sé Bandaríkjunum í hag.

Sé þessi olía tekin út fyrir sviga er viðskiptahalli ríkjanna Bandaríkjunum í vil.

Trump hefur lengi kvartað yfir viðskiptahalla Bandaríkjanna gagnvart öðrum ríkjum, sem honum hefur þótt til marks um að önnur ríki hafi Bandaríkin að féþúfu.

Þegar hann beitti nánast öll ríki heims tollum, sem hafa verið úrskurðaðir ólöglegir, í fyrra tóku tollarnir ekki mið af tollum annrra ríkja eins og Trump hélt fram. Þess í stað tóku þeir mið af viðskiptahalla Bandaríkjanna og annarra ríkja.

Ætla að draga úr áhrifum Bandaríkjamanna

Erfiðara er að fjalla um sannleiksgildi annarra meintra staðreynda Hvíta hússins um Kanada, þar sem þær eru mjög huglægar.

Eins og til dæmis sú staðreynd að Kanada gæti ekki „lifað af“ án Bandaríkjanna. Um þrír fjórðu af öllum útflutningi Kanada fara til Bandaríkjanna og án þess myndi efnahagur ríkisins hrynja.

Kanadamenn eru búnir að átta sig á því að of mörg egg þeirra eru geymd í körfu Bandaríkjamanna, ef svo má segja, og vinna nú hörðum höndum að því að gera viðskiptasamninga við önnur ríki. Carney hefur boðað miklar breytingar á þessu sviði.

Þá vísar Hvíta húsið einnig í könnun um að forsvarsmenn margra framleiðslufyrirtækja í Kanada vilji eða ætli að flytja starfsemi sína til Bandaríkjanna. Í yfirlýsingu Hvíta hússins segir að þetta sé vegna „misheppnaðra stefnumála“ Kanada.

Umrædd könnun var framkvæmd af KPMG og segir í niðurstöðum hennar að 42 prósent áðurnefndra forsvarsmanna hafi sagst vilja eða ætla að flytja framleiðsluna. Það er þó ekki vegna „misheppnaðra stefnumála“, heldur vegna „efnahagslegrar óvissu og tollaógna“.

Treysta stærðina en virðast vita af áhættu

Að endingu segir í yfirlýsingu Hvíta hússins að hagkerfi Bandaríkjanna sé þrettán sinnum stærra en hagkerfi Kanada og þjóðin átta sinnum stærri. Það sé því skýrt að Bandaríkin hafi forskotið í þessu viðskiptastríði.

Hver hefur forskotið er þó spurning sem erfitt er að svara fyrr en að leikslokum.

Fyrstu kannanir sýna að stór meirihluti kanadísku þjóðarinnar er hlynntur ákvörðun ríkisstjórnarinnar að slíta viðræðunum við Bandaríkin. Það þykir vísbending um að Kanadamenn séu tilbúnir til að taka á sig fórnir í viðskiptastríðinu.

Það er alfarið óljóst hvort Bandaríkjamenn sem stríðið mun einnig hafa áhrif á, séu tilbúnir til þess. Margir þeirra eru þegar mótfallnir aðgerðum Trumps og áróðri í garð Kanada.

Þá eru þingkosningar í Bandaríkjunum í nóvember. Staðan fyrir Repúblikana fyrir kosningarnar þykir ekki góð og þá sérstaklega hvað varðar fulltrúadeildina. Repúblikanar eru því sérstaklega viðkvæmir fyrir þrýstingi frá kjósendum og mörg af ríkjum Bandaríkjanna sem hefndartollar Kanada munu koma niður á eru ríki þar sem Repúblikanar halda í stjórnartaumana.

Það að tollar Bandaríkjanna á bíla frá Kanada eigi ekki að taka gildi fyrr en 1. janúar bendir til þess að Trump-liðar séu meðvitaðir um að deilurnar gætu komið niður á Repúblikönum í kosningunum.