Ný PISA-könnun: Enn versnar staða ís­lenskra ung­linga

Niðurstöðurnar koma fram í skýrslu PISA sem birt var í morgun en um er að ræða könnun sem lögð var fyrir nemendur 10. bekkjar í mars og apríl 2025.

Könnunin var lögð fyrir um 760 þúsund nemendur í 91 landi en hér á landi tóku 3.974 nemendur í 137 skólum þátt eða um 92 prósent allra þáverandi 15 ára nemenda.

Tæplega helmingur nær ekki grunnfærni í lesskilningi

Samkvæmt niðurstöðunum ná 44 prósent nemenda ekki grunnfærni í lesskilningi. Það er umtalsvert hærra hlutfall en meðaltal OECD ríkja þar sem sambærilegt hlutfall er 31 prósent. 

Námsmatskvarði PISA er í sex hæfniþrepum og ef nemendur ná ekki að standast annað þrep teljast þeir ekki hafa náð grunnfærni.

Kínverskir nemendur standa sig best allra í lesskilningi en þar ná 93 prósent nemenda grunnfærni en aðeins 4 prósent í Rúanda þar sem árangurinn er verstur.

Í bæði stærðfræðilæsi og náttúruvísindum ná 38 prósent íslenskra nemenda ekki grunnfærni en sambærilegt hlutfall innan OECD er 26 prósent í náttúruvísindum og 35 prósent í stærðfræði.

Lítið um afburðanemendur og tölurnar áfram á niðurleið

Þegar hinn endi mælistikunnar er skoðaður kemur í ljós að hlutfall afburðanemenda er umtalsvert lægra á Íslandi en í samanburðarhópi.

Aðeins 3 prósent (OECD-meðaltal 7 prósent) nemenda hér á landi ná afburðaárangri í náttúruvísindum, 4 prósent (OECD meðaltal 8 prósent) í stærðfræðilæsi og 2 prósent (OECD meðaltal 6 prósent) í lesskilningi. 

Nemendur sem ná fimmta eða sjötta hæfniþrepi teljast hafa afburðahæfni.

Þá sýna niðurstöðurnar að árangur í öllum greinunum þremur er verri en síðast þegar könnunin var lögð fyrir árið 2022. Þá var niðurstaðan sú slakasta frá upphafi og heldur þróunin því áfram á svipuðum nótum þó árangurinn fari ekki eins bratt niður og þá.

Þróunin almennt í OECD-ríkjum er svipuð og hér á landi. Meðaltal allra þriggja námsgreinanna hefur lækkað úr rúmlega 490 stigum árið 2018 í lesskilningi og stærðfræði og í tæplega 470 stig nú. Lækkunin er minni í náttúruvísindum en samt greinileg.

Engu að síður falla íslenskir nemendur niður um fimm sæti í náttúruvísindum, þrjú sæti í lesskilningi og þrjú í stærðfræði.

Þegar árangur kynjanna er skoðaður sést að íslenskir strákar standa sig betur en stelpurnar í stærðfræði en því er öfugt farið hvað varðar lesskilninginn.

Í lesskilningi er meðaltal íslenskra stráka 408 stig og stelpnanna 446 stig. Í náttúruvísindum fá strákarnir 441 stig að meðaltali en stelpurnar 443 og í stærðfræði er meðaltal strákanna 456 stig en stelpnanna 444.

Meiri skjátími en minna í frítíma

Inga Sæland mennta- og barnamálaráðherra undirritaði nýlega reglugerð um símanotkun í grunnskólum en samkvæmt henni mega börn ekki hafa síma og snjalltæki á sér á skólatíma. Áfram má þó nota slík tæki í eigu skólanna við vissar aðstæður.

Notkun tækja var könnuð í PISA-könnuninni. Þar kemur fram að nemendur á Íslandi nota tækjabúnað að meðaltali í 3,2 klukkustundir í skólanum á hverjum degi í námslegum tilgangi samanborið við 1,7 klukkustundir sem er samanlagt meðaltal annarra landa.

Hlutfallið snýst hins vegar við þegar spurt er um notkun snjalltækja í frístundum í skólanum. Þar er meðaltalið 0,6 klukkustund hjá íslenskum nemendum en 1,1 klukkustund að meðaltali hjá jafnöldrum erlendis.

Þá telur tæplega fjórðungur íslenskra nemenda að samnemendur þeirra truflist af notkun snjalltækja í kennslustundum náttúruvísinda samanborið við 28 prósent að meðaltali í OECD. 

Í skýrslu PISA kemur fram að nemendur, sem verða fyrir truflun vegna notkunar snjalltækja, ná að meðaltali lakari árangri í náttúruvísindum en þeir sem sögðust ekki verða fyrir truflun.

Áhugasamari kennarar hér á landi

Þegar tölur um tíðni eineltis er skoðaðar má sjá að þær eru lægri hér á landi en í öðrum OECD-ríkjum. 15 prósent íslenskra nemenda segjast verða fyrir einhvers konar einelti nokkrum sinnum í mánuði en meðaltalið í OECD-ríkjunum er 20 prósent. 

Einelti er þó útbreiddara hér á landi en síðast þegar könnunin var gerð árið 2022 og er sú þróun svipuð og að meðaltali annars staðar.

Þá segja 83 prósent íslenskra nemenda að kennarinn þeirra sýni námi hvers og eins nemanda áhuga samanborið við 69 prósent að meðaltali í OECD-ríkjunum og færri nemendur hér á landi upplifa að þeir geti ekki lært í tímum sökum óláta eða að ólæti trufli kennslu.

Minni vandræði vegna skorts á kennurum

Auk nemenda svara skólastjórar og kennarar líka spurningum í könnun PISA. 

Í þeim hluta kemur meðal annars fram að 25 prósent nemenda stunduðu nám í skólum hér á landi þar sem skólastjórar upplifðu að kennsla takmarkaðist vegna skorts á kennurum en sambærilegt meðaltal annarra landa var 39 prósent.

Þó jókst þetta hlutfall hér á landi úr 11 prósentum árið 2022 og hefur því meira en tvöfaldast á þremur árum.

Sami fjöldi skólastjórnenda, í skólum þar sem 25% nemenda stunda nám, taldi skort á viðeigandi námsgögnum og tækjabúnaði hafa takmarkað skólastarfið og 29 prósent þeirra töldu innviði skólahúsnæðis hafa hamlandi áhrif samanborið við 16 prósent síðast þegar könnunin var gerð.

Töluverð umræða hefur einmitt verið hér á landi um skort á námsefni við hæfi og að ráðast þurfi í átak í gerð nýs námsefnis á íslensku.

Beint streymi verður á Vísi frá blaðamannafundi barna- og menntamálaráðuneytisins í Safnahúsi klukkan 11:00 þar sem farið verður yfir niðurstöður PISA-kannanarinnar.