Faldir kvenkyns snillingar Sif Steingrímsdóttir skrifar 3. maí 2023 08:01 Konur eru ekki nema um 13% skráðra uppfinningamanna á heimsvísu. Tölurnar eru sambærilegar þegar horft er til Evrópu eingöngu. Það er því augljóst að hugvit kvenna er enn verulega vannýtt auðlind. Alþjóðahugverkadeginum er fagnað víða um heim um þessar mundir, en þemað í ár er hugverkaréttindi og nýsköpunarkraftur kvenna (Women and IP: Accelerating innovation and creativity). Hugverkastofan lætur ekki sitt eftir liggja í hátíðarhöldunum og boðar til málþings í hádeginu fimmtudaginn 4. maí nk. í Hörpu þar sem konur úr hugverkageiranum fjalla um nýsköpun og hugverkaréttindi. En hvers vegna er fókusinn á konur innan hugverkageirans? Vegna þess að hugvit og sköpunarkraftur kvenna er (því miður!) enn verulega vannýtt auðlind. Skoðum málið nánar. Hvar eru uppfinningarkonurnar? U.þ.b. helmingur mannkyns er konur. Hins vegar eru konur ekki nema um 13% skráðra uppfinningamanna á einkaleyfaumsóknum. Nýleg úttekt World Intellectual Property Organization (WIPO) leiddi í ljós að konur áttu aðkomu að um 23% af öllum alþjóðlegum einkaleyfisumsóknum á árunum 1999 til 2020 en karlmenn áttu aðkomu að 96% allra umsókna. Þegar litið er til skráðra uppfinningamanna, þ.e. rétthafa að einkaleyfum, þá voru konur einungis 13% þeirra. Aðrar úttektir sýna að þessar niðurstöður endurspegla einnig stöðuna í Evrópu, sem og hér á landi. Það skýtur skökku við að helmingur mannkyns, konur, sé í verulegum minnihluta skráðra uppfinningamanna. Hvers vegna er mikilvægt fyrir uppfinningamann að vera skráður rétthafi einkaleyfis? Í því felst einkaréttur á hagnýtingu uppfinningarinnar í ákveðinn tíma. Það liggur því í augum uppi að miklir hagsmunir eru fólgnir í því að fá skráð einkaleyfi. Hér ber einnig að nefna samfélagslega hagsmuni, enda felast framfarir í hverju veittu einkaleyfi þar sem uppfinningin verður að vera ný á heimsvísu á umsóknardegi og fela í sér tæknilega útfærslu sem er nægilega frábrugðin því sem þegar er þekkt. Þegar leitað er orsaka fyrir þessum mikla kynjahalla má finna ýmsar skýringar. Til að mynda hefur hlutfall útskrifaðra kvenna innan STEM greina (vísinda- og tæknigreina, verkfræði og stærðfræði) verið talsvert undir hlutfalli útskrifaðra karla, en það eru störf innan þessara greina sem gjarnan leiða af sér einkaleyfishæfar uppfinningar. Bilið þar er hins vegar að minnka hratt og konur sækjast í mjög auknum mæli eftir slíkri menntun. Aðrar ástæður hafa verið nefndar, til að mynda að kvenkyns vísindamenn séu ólíklegri en karlkyns samstarfsfélagar til þess að huga að hagnýtingu uppfinninga í atvinnuskyni. Einnig er ljóst að lengi vel var tækni- og vísindaheiminum nánast alfarið stjórnað af körlum og konur áttu erfitt uppdráttar á sviðinu. Breyting hefur orðið til batnaðar hvað það varðar, þó enn sé talsvert í land. Ósögð saga kvenkyns snillinga Í tilefni alþjóðahugverkadagsins er ekki úr vegi að minnast á sögulega áhugaverð dæmi um konur sem voru brautryðjendur á sínu sviði þrátt fyrir að lítið hafi farið fyrir framlögum þeirra á sínum tíma. Staðreyndin er sú að konur voru heilinn á bak við margar af merkustu uppfinningum mannkynssögunnar án þess að fá verðskuldaða athygli fyrir. Ef til vill kann þetta að eiga við að einhverju leyti enn í dag - a.m.k. er ljóst að tölfræðin ber með sér að konur eiga helling inni á þessu sviði. Rosalind FranklinWikipedia Commons Rosalind Franklin Franklin er þekktust fyrir þátt sinn í uppgötvun á byggingu DNA, erfðaefnis allra lífvera Rosalind Elsie Franklin fæddist í London árið 1920. Hún var doktor í eðlisefnafræði frá Cambridge og er þekktust fyrir rannsóknir sínar sem gegndu lykilhlutverki í skilningi manna á byggingu DNA kjarnsýrunnar árið 1953. Það voru þeir James Watson og Francis Crick sem síðan fengu Nóbelsverðlaunin fyrir uppgötvunina árið 1962. Hins vegar er óumdeilt að verk Franklin gegndu lykilhlutverki og komu Crick og Watson á sporið þar sem þau sýndu að DNA væri eins og hringstigi, sem snúið væri upp á til hægri. Franklin lést árið 1958 úr krabbameini, einungis 38 ára gömul. Þrátt fyrir að rannsóknir hennar hefðu verið lykilþátturinn í uppgötvuninni fékk hún ekki heiðurinn fyrir sinn þátt þar sem Nóbelsverðlaunin eru ekki veitt látnum einstaklingum. Ada Lovelace.Wikipedia Commons Ada Lovelace Fyrsti tölvuforritarinn var kona og það löngu áður en tölvan var fundin upp Augusta Ada King, greifynja af Lovelace, fæddist í London árið 1815. Hún var stærðfræðingur að mennt en ekki var algengt að stúlkur færu í slíkt nám á þessum tíma. Hún var hins vegar dóttir eins frægasta skálds Breta, Byrons lávarðar, og fékk því meiri tækifæri en flestar kynsystur sínar. Í dag er Lovelace af mörgum talin vera fyrsti tölvuforritarinn. Löngu áður en fyrsta tölvan var fundin upp lýsti hún hvernig væri hægt að forrita greiningarvél hins þekkta stærðfræðings Charles Babbage með algóritma fyrir vélar. Hún lést árið 1852, en meira en hundrað árum síðar voru kenningar hennar enduruppgötvaðar sem mikilvægur hluti í sögu tölvunnar. Hedy LamarrWikipedia Commons Hedy Lamarr Hedy Lamarr þróaði aðferð sem leiddi til nútímatækni eins og WiFi, Bluetooth og GPS. Hedy Lamarr fæddist í Austurríki árið 1914. Hún var austurísk-bandarísk leikkona og þótti á sínum tíma sú fegursta í Hollywood. Gáfur Lamarr komu snemma í ljós, en heimildir herma að þegar hún var einungis 5 ára hafi hún leikið sér að því að taka í sundur spiladós sína til þess eins að setja hana aftur saman. Útlit hennar þótti hins vegar mikilvægra og hóf hún feril sinn sem leikkona 16 ára gömul, en undir yfirborðinu leyndist sjálfmenntaður tæknisnillingur. Í seinni heimsstyrjöldinni þróaði hún ásamt tónskáldinu George Antheil aðferð til að stjórna tundurskeytum mun nákvæmar en áður með útvarpstækni, en Lamarr datt í hug að hægt væri að láta útvarpsmerki hoppa frá einni tíðni á aðra. Um er að ræða tæknina á bak við þráðlausa gagnaflutninga sem síðar leiddi til nútímatækni eins og WiFi, Bluetooth og GPS. Lamarr hlaut ekki viðurkenningu fyrir verk sín fyrr en örfáum árum fyrir andlát hennar árið 2000. Framtíðar kvenkyns snillingar Sagan sýnir okkur að heimurinn hefur ávallt verið fullur af kvenkyns snillingum (að sjálfssögðu!). Uppfinningar kvenna hafa gjörbylt heimsmynd okkar og gera það enn. Konurnar mega hins vegar ekki vera í felum. Markmið alþjóðahugverkadagsins í ár er að minna konur í nýsköpunar- og tæknibransanum á mikilvægi framlags þeirra til framþróunar – og virði þess að fá nafn sitt skráð á einkaleyfisumsóknir þegar svo ber undir. Einnig að hvetja ungar konur til að sækja sér nám og starfsframa í nýsköpunar- og tæknitengdum greinum og láta ekki sitt eftir liggja þegar kemur að næstu tímamótauppfinningum. Við viljum skapa aðstæður og umhverfi þar sem það er jafn líklegt að nafn ungrar vísindakonu komist á blað og nafn karlkyns samstarfsfélaga. Þá hefur það sýnt sig og sannað að það er viðskiptalega hagkvæmt fyrir atvinnulífið að skapa aðstæður þar sem konur eiga kost á að ná árangri. Þegar konur ná árangri, hagnast allir! Höfundur er lögfræðingur hjá Hugverkastofunni. Hugverkastofan fer með málefni einkaleyfa á Íslandi. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Höfundarréttur Mest lesið Með styrka hönd á stýri í eigin lífi Árni Sigurðsson Skoðun Vegna greinar Snorra Mássonar Guðmundur Andri Thorsson Skoðun Hlýnun jarðar mun ekki valda heimsendi Sæunn Kjartansdóttir Skoðun Viljum við að erlendir milljarðamæringar setji einhliða leikreglurnar í almannarýminu okkar? Elfa Ýr Gylfadóttir Skoðun Halldór 11.01.2025 Halldór Hugvíkkandi meðferðir eru fortíð okkar, nútíð og framtíð Sara María Júlíudóttir Skoðun Evrópusambandið eða nasismi Snorri Másson Skoðun Árið 1975 er að banka Rakel Linda Kristjánsdóttir Skoðun Af hverju eru kennarar að fara í verkfall? Anton Már Gylfason Skoðun Hefjum aðildarviðræður við Bandaríkin Einar Jóhannes Guðnason Skoðun Skoðun Skoðun Með styrka hönd á stýri í eigin lífi Árni Sigurðsson skrifar Skoðun Hjólað inní framtíðinna Búi Bjarmar Aðalsteinsson skrifar Skoðun Framsækin ríkisstjórn í umhverfis- og auðlindamálum: Nýi stjórnarsáttmálinn. Stefán Jón Hafstein skrifar Skoðun Hugvíkkandi meðferðir eru fortíð okkar, nútíð og framtíð Sara María Júlíudóttir skrifar Skoðun Komdu út að „Vetrar-leika“ í Austurheiðum Reykjavíkur Sara Björg Sigurðardóttir skrifar Skoðun Upprætum óttann við óttann Sóley Dröfn Davíðsdóttir skrifar Skoðun Hér er kona, um konu… Vilborg Gunnarsdóttir skrifar Skoðun Vegna greinar Snorra Mássonar Guðmundur Andri Thorsson skrifar Skoðun Ertu á krossgötum? Þuríður Santos Stefánsdóttir skrifar Skoðun Vísvita villandi fréttaflutningur Morgunblaðsins? Sigurjón Þórðarson skrifar Skoðun Hafa fyrrum æskunnar eftirlætisbörn og nú ellinnar olnbogabörn fengið nóg? Gunnar Ármannsson skrifar Skoðun Máttur kaffibollans Ásta Kristín Sigurjónsdóttir skrifar Skoðun Kennarar segja: „Nóg komið!“ – Verkfall fyrir virðingu og verðskulduð réttindi Jónas Sen skrifar Skoðun Hefjum aðildarviðræður við Bandaríkin Einar Jóhannes Guðnason skrifar Skoðun Eru tengsl milli Úkraínustríðsins og breyttrar stöðu Grænlands? Hilmar Þór Hilmarsson skrifar Skoðun Árið 1975 er að banka Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Viljum við að erlendir milljarðamæringar setji einhliða leikreglurnar í almannarýminu okkar? Elfa Ýr Gylfadóttir skrifar Skoðun Val Vigdísar Skúli Ólafsson skrifar Skoðun Friður á jörðu Þröstur Friðfinnsson skrifar Skoðun Af hverju eru kennarar að fara í verkfall? Anton Már Gylfason skrifar Skoðun Opið bréf til Íslandspósts ohf. Gróa Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Gaza getur ekki beðið lengur Hjálmtýr Heiðdal,Magnús Magnússon skrifar Skoðun Ísland yrði betra með aðild að Evrópusambandinu Jón Frímann Jónsson skrifar Skoðun SVEIT – Kastið inn handklæðinu Aðalsteinn Árni Baldursson skrifar Skoðun Skjáfíkn - vísindi eða trú? Ásdís Bergþórsdóttir skrifar Skoðun Evrópusambandið eða nasismi Snorri Másson skrifar Skoðun Friður eða svikalogn? Hilmari Þór Hilmarssyni, prófessor, svarað Andri Þorvarðarson skrifar Skoðun Hlýnun jarðar mun ekki valda heimsendi Sæunn Kjartansdóttir skrifar Skoðun Listin að styðja en ekki stýra Árni Sigurðsson skrifar Skoðun Með vægi í samræmi við það Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Sjá meira
Konur eru ekki nema um 13% skráðra uppfinningamanna á heimsvísu. Tölurnar eru sambærilegar þegar horft er til Evrópu eingöngu. Það er því augljóst að hugvit kvenna er enn verulega vannýtt auðlind. Alþjóðahugverkadeginum er fagnað víða um heim um þessar mundir, en þemað í ár er hugverkaréttindi og nýsköpunarkraftur kvenna (Women and IP: Accelerating innovation and creativity). Hugverkastofan lætur ekki sitt eftir liggja í hátíðarhöldunum og boðar til málþings í hádeginu fimmtudaginn 4. maí nk. í Hörpu þar sem konur úr hugverkageiranum fjalla um nýsköpun og hugverkaréttindi. En hvers vegna er fókusinn á konur innan hugverkageirans? Vegna þess að hugvit og sköpunarkraftur kvenna er (því miður!) enn verulega vannýtt auðlind. Skoðum málið nánar. Hvar eru uppfinningarkonurnar? U.þ.b. helmingur mannkyns er konur. Hins vegar eru konur ekki nema um 13% skráðra uppfinningamanna á einkaleyfaumsóknum. Nýleg úttekt World Intellectual Property Organization (WIPO) leiddi í ljós að konur áttu aðkomu að um 23% af öllum alþjóðlegum einkaleyfisumsóknum á árunum 1999 til 2020 en karlmenn áttu aðkomu að 96% allra umsókna. Þegar litið er til skráðra uppfinningamanna, þ.e. rétthafa að einkaleyfum, þá voru konur einungis 13% þeirra. Aðrar úttektir sýna að þessar niðurstöður endurspegla einnig stöðuna í Evrópu, sem og hér á landi. Það skýtur skökku við að helmingur mannkyns, konur, sé í verulegum minnihluta skráðra uppfinningamanna. Hvers vegna er mikilvægt fyrir uppfinningamann að vera skráður rétthafi einkaleyfis? Í því felst einkaréttur á hagnýtingu uppfinningarinnar í ákveðinn tíma. Það liggur því í augum uppi að miklir hagsmunir eru fólgnir í því að fá skráð einkaleyfi. Hér ber einnig að nefna samfélagslega hagsmuni, enda felast framfarir í hverju veittu einkaleyfi þar sem uppfinningin verður að vera ný á heimsvísu á umsóknardegi og fela í sér tæknilega útfærslu sem er nægilega frábrugðin því sem þegar er þekkt. Þegar leitað er orsaka fyrir þessum mikla kynjahalla má finna ýmsar skýringar. Til að mynda hefur hlutfall útskrifaðra kvenna innan STEM greina (vísinda- og tæknigreina, verkfræði og stærðfræði) verið talsvert undir hlutfalli útskrifaðra karla, en það eru störf innan þessara greina sem gjarnan leiða af sér einkaleyfishæfar uppfinningar. Bilið þar er hins vegar að minnka hratt og konur sækjast í mjög auknum mæli eftir slíkri menntun. Aðrar ástæður hafa verið nefndar, til að mynda að kvenkyns vísindamenn séu ólíklegri en karlkyns samstarfsfélagar til þess að huga að hagnýtingu uppfinninga í atvinnuskyni. Einnig er ljóst að lengi vel var tækni- og vísindaheiminum nánast alfarið stjórnað af körlum og konur áttu erfitt uppdráttar á sviðinu. Breyting hefur orðið til batnaðar hvað það varðar, þó enn sé talsvert í land. Ósögð saga kvenkyns snillinga Í tilefni alþjóðahugverkadagsins er ekki úr vegi að minnast á sögulega áhugaverð dæmi um konur sem voru brautryðjendur á sínu sviði þrátt fyrir að lítið hafi farið fyrir framlögum þeirra á sínum tíma. Staðreyndin er sú að konur voru heilinn á bak við margar af merkustu uppfinningum mannkynssögunnar án þess að fá verðskuldaða athygli fyrir. Ef til vill kann þetta að eiga við að einhverju leyti enn í dag - a.m.k. er ljóst að tölfræðin ber með sér að konur eiga helling inni á þessu sviði. Rosalind FranklinWikipedia Commons Rosalind Franklin Franklin er þekktust fyrir þátt sinn í uppgötvun á byggingu DNA, erfðaefnis allra lífvera Rosalind Elsie Franklin fæddist í London árið 1920. Hún var doktor í eðlisefnafræði frá Cambridge og er þekktust fyrir rannsóknir sínar sem gegndu lykilhlutverki í skilningi manna á byggingu DNA kjarnsýrunnar árið 1953. Það voru þeir James Watson og Francis Crick sem síðan fengu Nóbelsverðlaunin fyrir uppgötvunina árið 1962. Hins vegar er óumdeilt að verk Franklin gegndu lykilhlutverki og komu Crick og Watson á sporið þar sem þau sýndu að DNA væri eins og hringstigi, sem snúið væri upp á til hægri. Franklin lést árið 1958 úr krabbameini, einungis 38 ára gömul. Þrátt fyrir að rannsóknir hennar hefðu verið lykilþátturinn í uppgötvuninni fékk hún ekki heiðurinn fyrir sinn þátt þar sem Nóbelsverðlaunin eru ekki veitt látnum einstaklingum. Ada Lovelace.Wikipedia Commons Ada Lovelace Fyrsti tölvuforritarinn var kona og það löngu áður en tölvan var fundin upp Augusta Ada King, greifynja af Lovelace, fæddist í London árið 1815. Hún var stærðfræðingur að mennt en ekki var algengt að stúlkur færu í slíkt nám á þessum tíma. Hún var hins vegar dóttir eins frægasta skálds Breta, Byrons lávarðar, og fékk því meiri tækifæri en flestar kynsystur sínar. Í dag er Lovelace af mörgum talin vera fyrsti tölvuforritarinn. Löngu áður en fyrsta tölvan var fundin upp lýsti hún hvernig væri hægt að forrita greiningarvél hins þekkta stærðfræðings Charles Babbage með algóritma fyrir vélar. Hún lést árið 1852, en meira en hundrað árum síðar voru kenningar hennar enduruppgötvaðar sem mikilvægur hluti í sögu tölvunnar. Hedy LamarrWikipedia Commons Hedy Lamarr Hedy Lamarr þróaði aðferð sem leiddi til nútímatækni eins og WiFi, Bluetooth og GPS. Hedy Lamarr fæddist í Austurríki árið 1914. Hún var austurísk-bandarísk leikkona og þótti á sínum tíma sú fegursta í Hollywood. Gáfur Lamarr komu snemma í ljós, en heimildir herma að þegar hún var einungis 5 ára hafi hún leikið sér að því að taka í sundur spiladós sína til þess eins að setja hana aftur saman. Útlit hennar þótti hins vegar mikilvægra og hóf hún feril sinn sem leikkona 16 ára gömul, en undir yfirborðinu leyndist sjálfmenntaður tæknisnillingur. Í seinni heimsstyrjöldinni þróaði hún ásamt tónskáldinu George Antheil aðferð til að stjórna tundurskeytum mun nákvæmar en áður með útvarpstækni, en Lamarr datt í hug að hægt væri að láta útvarpsmerki hoppa frá einni tíðni á aðra. Um er að ræða tæknina á bak við þráðlausa gagnaflutninga sem síðar leiddi til nútímatækni eins og WiFi, Bluetooth og GPS. Lamarr hlaut ekki viðurkenningu fyrir verk sín fyrr en örfáum árum fyrir andlát hennar árið 2000. Framtíðar kvenkyns snillingar Sagan sýnir okkur að heimurinn hefur ávallt verið fullur af kvenkyns snillingum (að sjálfssögðu!). Uppfinningar kvenna hafa gjörbylt heimsmynd okkar og gera það enn. Konurnar mega hins vegar ekki vera í felum. Markmið alþjóðahugverkadagsins í ár er að minna konur í nýsköpunar- og tæknibransanum á mikilvægi framlags þeirra til framþróunar – og virði þess að fá nafn sitt skráð á einkaleyfisumsóknir þegar svo ber undir. Einnig að hvetja ungar konur til að sækja sér nám og starfsframa í nýsköpunar- og tæknitengdum greinum og láta ekki sitt eftir liggja þegar kemur að næstu tímamótauppfinningum. Við viljum skapa aðstæður og umhverfi þar sem það er jafn líklegt að nafn ungrar vísindakonu komist á blað og nafn karlkyns samstarfsfélaga. Þá hefur það sýnt sig og sannað að það er viðskiptalega hagkvæmt fyrir atvinnulífið að skapa aðstæður þar sem konur eiga kost á að ná árangri. Þegar konur ná árangri, hagnast allir! Höfundur er lögfræðingur hjá Hugverkastofunni. Hugverkastofan fer með málefni einkaleyfa á Íslandi.
Viljum við að erlendir milljarðamæringar setji einhliða leikreglurnar í almannarýminu okkar? Elfa Ýr Gylfadóttir Skoðun
Skoðun Framsækin ríkisstjórn í umhverfis- og auðlindamálum: Nýi stjórnarsáttmálinn. Stefán Jón Hafstein skrifar
Skoðun Hafa fyrrum æskunnar eftirlætisbörn og nú ellinnar olnbogabörn fengið nóg? Gunnar Ármannsson skrifar
Skoðun Kennarar segja: „Nóg komið!“ – Verkfall fyrir virðingu og verðskulduð réttindi Jónas Sen skrifar
Skoðun Eru tengsl milli Úkraínustríðsins og breyttrar stöðu Grænlands? Hilmar Þór Hilmarsson skrifar
Skoðun Viljum við að erlendir milljarðamæringar setji einhliða leikreglurnar í almannarýminu okkar? Elfa Ýr Gylfadóttir skrifar
Skoðun Friður eða svikalogn? Hilmari Þór Hilmarssyni, prófessor, svarað Andri Þorvarðarson skrifar
Viljum við að erlendir milljarðamæringar setji einhliða leikreglurnar í almannarýminu okkar? Elfa Ýr Gylfadóttir Skoðun