Kynnir hve­nær þjóðar­at­kvæða­greiðsla um við­ræður við ESB fer fram

Í kjölfarið verða þingflokkar ríkisstjórnarinnar kallaðir saman. Miðillinn Politico hafði eftir heimildarmönnum sínum í febrúar að atkvæðagreiðslan gæti farið fram í ágúst. Þá sagði Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra á blaðamannafundi í Póllandi í síðustu viku að hún yrði á næstu mánuðum. 

Tryggja þurfi stöðu Íslands

Leggja þarf þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu fram á Alþingi en lögum samkvæmt getur atkvæðagreiðslan í fyrsta lagi farið fram þremur mánuðum eftir að þingið samþykkir tillöguna. Utanríkisráðherra sagði við fréttastofu fyrr í vikunni að tryggja þurfi stöðu Íslands í aðildarviðræðum, þar á meðal efnahagslegar varnir og yfirráð yfir fiskveiðiauðlindum.

Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins segir að þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu eigi að fara fram eigi síðar en árið 2027.

„Við erum ekki búin að velja daginn en á næstu mánuðum munum við halda þjóðaratkvæðagreiðslu,“ sagði Kristrún forsætisráðherra á blaðamannafundi með forsætisráðherra Póllands þann 25. febrúar. 

„Við munum hlusta á það sem Íslendingar vilja gera en það er gott að heyra að löndin í Evrópu haldi áfram að vera einstök lönd þrátt fyrir að þau gangi í Evrópusambandið.“

Ísland sé enn umsóknarríki

Deilt hefur verið um hvort umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu, sem var lögð fram af ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna árið 2009, sé enn í gildi. Þorgerður Katrín segir fullljóst að svo sé raunin og tekur þar undir með Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. 

Gunnar Bragi Sveinsson, þáverandi utanríkisráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar, sendi bréf til Evrópusambandsins árið 2015 þar sem tilkynnt var að ekki ætti lengur að líta á Ísland sem umsóknarríki.

Þorgerður Katrín sagði á þriðjudag að sér þætti vænt um að heyra að fólk vilji setja fram samningsmarkmið.

„Af því í hina röndina þá eru þeir sem eru mest mótfallnir að segja að það sé ekki um neitt að semja. Auðvitað er um margt að semja, samningsmarkmið Íslands eru skýr að mínu mati, að við þurfum að verja stöðu Íslands í þessum gjörbreytta heimi. Við þurfum að tryggja efnahagslegar varnir Íslands líka í tengslum við þetta og við þurfum að sjálfsögðu að hafa yfirráð yfir okkar fiskveiðiauðlindum, það er algjört prinsippatriði.“

Flokkur fólksins ekki viljað ganga inn í ESB

Inga Sæland, formaður Flokks fólksins og mennta- og barnamálaráðherra, hefur sagt að það sé ekki í stefnu flokksins að Ísland eigi að ganga inn í ESB. Þrátt fyrir það muni þjóðin fá að kjósa um áframhald viðræðna. 

„Ég er alveg skýr að það skiptir öllu máli að við séum í góðu sambandi við Evrópu og okkar næstu nágranna. ESB skiptir okkur miklu máli, sérstaklega samningurinn við [Evrópska efnahagssvæðið] sem er hliðið okkar inn á innri markaðinn og Evrópu,“ sagði Inga í ræðustól þingsins í september 2025. 

„Það skal líka sagt að hér hefur hagvöxtur verið hvað mestur og stöðugri og meiri en í löndunum í kringum okkur og í löndum ESB þannig við eigum svo sannarlega ekkert um sárt að binda með því að vera við sjálf. Hins vegar er spurningin um gjaldmiðilinn okkar og þá finnst mér spennandi að tjá það að við erum að skoða kosti og galla krónunnar,“ bætti hún við. 

Vísaði þar Inga til þess að ríkisstjórnin hafi falið erlendum sérfræðingum að vinna skýrslu um kosti og galla íslensku krónunnar og valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum.

Fréttin hefur verið uppfærð.