Það mikilvægasta sem þarf að skilja um hina svokölluðu „brjálæðiskenningu“ í utanríkisstefnu er að hún var hönnuð af lúserum fyrir lúsera.
Heimurinn kynntist þessari kenningu fyrst í endurminningum frá árinu 1978 eftir H. R. Haldeman, fyrrverandi starfsmannastjóra Bandaríkjaforseta. Þar segir að Richard Nixon hafi sagt: „Ég vil að Norður-Víetnamar trúi því að ég sé kominn á þann stað að ég gæti gert hvað sem er til að stöðva stríðið.“ Frammi fyrir stríði í Víetnam sem virtist annars vonlaust ætlaði Nixon að skapa sér ímynd hins óútreiknanlegs leiðtoga – jafnvel manns sem gæti gengið of langt – til að ógna Norður-Víetnömum og knýja fram lausn sem gerði honum kleift að hörfa án þess að tapa andliti.
Enginn grípur til slíkrar brjálæðisstefnu þegar hann telur sig vera í yfirburðastöðu. Öflug og farsæl stórveldi leggja áherslu á samkvæmni og fyrirsjáanleika. Það gera einnig ríki sem vilja að horft sé til þeirra með sama hætti. Þegar utanríkisráðherra Kína talar til heimsins notar hann iðulega orðalag á borð við að „Kína verði áreiðanlegt afl fyrir stöðugleika“ og að landið muni „veita fyrirsjáanleika í þessum óvissa heimi.“ Hann skilur að sá sem býr yfir raunverulegu valdi þarf ekki að hreykja sér eða vera með stórkarlalegar yfirlýsingar.
Þeir sem finna hins vegar fyrir því að vald þeirra sé að dvína geta brugðist við með háværum yfirlýsingum og hótunum. Á þeim sjö vikum sem stríð Donalds Trump við Íran hefur staðið hingað til hefur hann komist að því að engin sú valdbeiting sem hann ræður yfir nægir til að róa alþjóðlega orkumarkaði eða rétta við fylgishrap hans í skoðanakönnunum. Hann hefur reynt að beita þeirri tvíþættu stefnu að lofa í senn yfirvofandi árangri í samningaviðræðum og birta sífellt harðari og ofbeldisfyllri hótanir á samfélagsmiðlum í þeirri von að hraða framgangi viðræðnanna. Ef þetta var tilraun til að beita brjálæðisstefnu hefur hún mistekist hrapallega. Allir sáu að Trump vildi samkomulag meira en írönsk stjórnvöld. Ein einföld þumalputtaregla í slíkum aðstæðum er sú að sá aðili sem þráir samning meira er sá sem stendur verr að vígi.
Vandamál Trumps í þessu samhengi eru nokkuð kaldhæðnisleg. Erlendir leiðtogar eru líklega tilbúnir að trúa því að hann sé „brjálaður“ í þeim skilningi að hann sé aftengdur raunveruleikanum.
Brjálæðisstefnan er ekki fyrir þá sem eru í raun brjálaðir, heldur leiðtoga sem eru búnir að mála sig út í horn. Hún byggir á blekkingu. Sá sem beitir henni þykist tilbúinn til að ganga lengra en hann er í raun reiðubúinn til. Slík nálgun stendur og fellur með trúverðugleika þess sem beitir henni. Andstæðingar þurfa að geta tekið alvarlega hótanir um öfgafullar aðgerðir.
Vandamál Trumps í þessu samhengi eru nokkuð kaldhæðnisleg. Erlendir leiðtogar eru líklega tilbúnir að trúa því að hann sé „brjálaður“ í þeim skilningi að hann sé aftengdur raunveruleikanum. Þeir hafa séð hann meta áhættu ranglega og klúðra ýmiss konar verkefnum, þar á meðal viðskiptastríðum hans við Kína og tilraun hans til valdaráns 6. janúar 2021. En þeir vita einnig að þegar á reynir mun hann bakka. Skammstöfunin TACO er orðin, líkt og NATO, svo rótgróin í umræðunni að hana þarf vart að útskýra.
Íranar framkvæmdu nýverið það sem kalla mætti dramatískasta „TACO“-atburð sögunnar. Trump hótaði að útrýma allri siðmenningu þeirra ef þeir féllust ekki á kröfur hans um að opna Hormuz-sundið á ný. Íran hunsaði hótunina og nú virðist Trump hafa gefið eftir bæði stjórn á sundinu og réttinn til að leggja gjöld á skipaumferð þar um. Á þeim vettvangi þar sem hann reyndi hvað mest að ógna þeim, áttuðu Íranar sig réttilega á því að hann var einungis að blöffa.
Þetta er útgáfa Trumps af brjálæðisstefnunni. Að öskra á fólk úti á götu á sama tíma og hann biður það sama fólk um að bjarga sér.
Trump hefur þannig kennt heiminum að hann býr yfir flestum einkennum brjálæðingsins, nema þeim eiginleika að geta umborið sársauka. Hann vill heyja stríð sín einhliða, hratt og með sem minnstum tilkostnaði. Hann leitar ekki samþykkis þingsins og getur ekki byggt á stuðningi almennings. Þess í stað veðjar hann á að átökunum ljúki áður en fylgistölur hans hrynja. Þegar þetta nýjasta stríð hans fór að reynast erfiðara en hann hafði gert ráð fyrir greip hann til örvæntingarfullra viðbragða. Sú örvænting var öllum ljós, þar á meðal Írönum. Ógeðfelldar yfirlýsingar hans á Truth Social, eins átakanleg og þau voru, báru fremur vott um örvæntingu en stefnufestu.
Þetta er útgáfa Trumps af brjálæðisstefnunni. Að öskra á fólk úti á götu á sama tíma og hann biður það sama fólk um að bjarga sér. Hvað er eiginlega andstæðan við orðatiltækið „slægur sem refur“?
Lausleg þýðing á grein sem birtist eftir David Frum á vefsíðu The Atlantic miðvikudaginn 8. apríl.
David Frum er blaðamaður og pistlahöfundur hjá The Atlantic og þáttastjórnandi vikulega hlaðvarpsins The David Frum Show. Hann hefur gefið út tíu bækur, meðal annars Trumpocalypse: Restoring American Democracy, Why Romney Lost (And What the GOP Can Do About It) og Comeback: Conservatism That Can Win Again. Á árunum 2001 og 2002 starfaði hann sem ræðuskrifari fyrir George W. Bush Bandaríkjaforseta.
