Ó­sýni­leg en ó­missandi

Á hverjum degi eru teknar þúsundir ákvarðana í heilbrigðiskerfinu sem byggja á niðurstöðum rannsókna. Ákvarðanir sem geta skipt sköpum fyrir líf og heilsu fólks. En hversu oft er rætt um þá sem bera ábyrgð á að niðurstöðurnar séu réttar?

Í dag, 15. apríl, á alþjóðlegum degi lífeindafræðinga er vert að staldra við og beina sjónum að fagstétt sem flestir hitta aldrei en nánast allir treysta á. Lífeindafræðingar starfa á bak við tjöldin í heilbrigðiskerfinu en starf þeirra er forsenda þess að læknisfræðilegar ákvarðanir séu teknar á traustum grunni.

Á rannsóknarstofum heilbrigðiskerfisins fara fram fjölmargar greiningar á hverjum degi, þar á meðal blóð- og þvagrannsóknir, sýklaræktanir, vefjagreiningar og erfða- og sameindarannsóknir. Störf lífeindafræðinga krefjast mikillar sérþekkingar, nákvæmni og ábyrgðar. Smávægileg skekkja í rannsóknarferli getur haft víðtækar afleiðingar fyrir einstaklinga og kerfið í heild. Þess vegna byggir starfið á ströngu gæðaeftirliti, stöðluðum verklagsreglum og stöðugri faglegri þróun. Lífeindafræðingar búa yfir sérþekkingu sem gerir þeim kleift að tryggja gæði og áreiðanleika rannsóknarniðurstaðna og þar með öryggi sjúklinga.

Lífeindafræðingar vita af eigin reynslu hversu mikil ábyrgð felst í hverri rannsóknarniðurstöðu. Á bak við hverja mælingu er einstaklingur sem bíður eftir svari og heilbrigðisstarfsfólk sem þarf að geta treyst því að niðurstaðan sé rétt.

Starf lífeindafræðinga hefur tekið miklum breytingum yfir árin. Tækniþróun, sjálfvirknivæðing og aukin notkun flókinna greiningaraðferða hafa gjörbreytt vinnuumhverfinu. Kröfum um vinnuhraða, nákvæmni og rekjanleika verður að viðhalda á sama tíma sem verkefnum hefur fjölgað og álag aukist. Ástæðan er ekki síst sú að rannsóknarniðurstöður gegna sífellt stærra hlutverki í læknisfræðilegri ákvarðanatöku. Samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO) byggjast um 70% slíkra ákvarðana á niðurstöðum rannsókna. Sú staðreynd gefur góða mynd af þeirri ábyrgð sem fylgir starfi lífeindafræðinga.

Þrátt fyrir þetta er framlag lífeindafræðinga oft lítt sýnilegt í opinberri umræðu. Fagstéttin gleymist gjarnan þegar rætt er um mannafla í heilbrigðiskerfinu. Skortur á lífeindafræðingum er oftar talinn sjálfgefinn en viðurkenndur sem alvarlegt öryggisvandamál. Þetta er þróun sem ekkert okkar ætti að sætta sig við.

Að halda upp á alþjóðlegan dag lífeindafræðinga er mikilvægt. Það er ekki nóg að sýna starfi lífeindafræðinga athygli og virðingu einn dag á ári. Raunveruleg virðing fyrir starfinu birtist í því hvernig við forgangsröðum, til dæmis í starfsskilyrðum, öryggi á vinnustað, menntun, endurmenntun og kjörum. Virðingin birtist einnig í því að tryggja að störf lífeindafræðinga séu unnin af menntuðu fagfólki, því öryggi og gæði heilbrigðisþjónustu byggist á þeirri sérþekkingu. Hún birtist í því hvort fagfólk sjái raunverulega framtíð í starfinu sínu en ekki síst í því hvort ungu fólki finnist ástæða til að velja þessa mikilvægu starfsbraut.

Heilbrigðisþjónusta sem byggir í vaxandi mæli á rannsóknarniðurstöðum verður ekki sterkari en sú fagþekking og sá mannafli sem stendur þar að baki. Að tryggja að sú stoð sé traust er því lykilatriði fyrir öryggi sjúklinga og gæði heilbrigðisþjónustu.

Höfundur er formaður Félags lífeindafræðinga.