Hversu lengi nennir þú að bíða?

Á morgun verður gengið til kosninga og má segja að kosningar séu ein áhrifaríkasta leiðin til þess að gera samfélagið okkar móttækilegra og betra. Sveitarfélögin fara með framkvæmd á lögbundinni þjónustu fatlaðs fólks. Áður en lengra er haldið er gott aðá árétta það að fatlað fólk er bara fólk, ósköp venjulegt fólk, börn, foreldrar og eldra fólk. Fólk sem hefur meðal annars áhuga á samfélagslegri þátttöku, íþróttastarfi, menntun, menningu, atvinnulífi og stjórnmálum. Fólk sem kýs.

Aftur á móti þá virðist hafa skapast einhverskonar ómenning um biðlista til þess að sem gera fatlað fötluðu fólki geti mun erfiðara að tekið taka þátt í samfélaginu. Við erum ekki að tala um biðlista eftir miða á tónleika, heldur lögbundinni þjónustu. Það eru alls ekki nógu margir sem átta sig á stöðunni sem fatlað fólk er sett í og því miður hefur kosningabaráttan í aðdraganda þessa sveitarstjórnarkosninganna verið frekar hljóðlaus og lágstemmd, ágætis stefnur hjá flestum framboðum en ósköp fáir sem hafa kveðið sér sérstaklega hljóðs. Í mínum huga skýtur það skökku við þar sem sveitarfélögin hafi verið óspar á að tala um málaflokkinn sem kostnaðarsamasta útgjaldaliðinn í bókhaldinu og mögulega ástæðu þess að þau séu korter í gjaldþrot. Það hefði t.d. verið gott að velta upp af hverju? Ekki það að fatlað fólk er langþreytt á að heyra að það kosti of mikið og það kemur þeim hreinlega ekki við.

Í nóvember á síðasta ári var samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks lögfestur. Mjög háværar raddir voru um að í kjölfar lögfestingarinnar gætu sveitarfélögin illa sinnt lögbundinni þjónustu sökum ríkari skyldna og krafna, þ.e. aukinn kostnaður. Það gleymdist samt í þeirri umræðu að þjónustan var þegar lögbundin en það hefur hingað til þótt “„allt í lagi“” að verða ekki við henni.

Þá komum við aftur að biðlistum. Vissir þú að fólk sem þarf á notendastýrðri persónulegri þjónustu (NPA) að halda, sem er þeim lífsnauðsynleg, þarf að bíða í þrjú til fimm ár?. Vissir þú að fólk hefur dáið á meðan það bíður eftir lögbundinni þjónustu?. Vissir þú að fatlað fólk þarf að bíða árum saman eftir húsnæði?. Vissir þú að fötluð börn hafa færri tækifæri til þátttöku í íþrótta- og tómstundastarfi?. Vissir þú að fötluð börn og bíða mánuðum og árum saman eftir þjónustu? Myndir þú vilja að bíða? Langar þig að bíða eftir því að almenningssamgöngur verði aðgengilegar? Langar þig að bíða úti á meðan aðrir komast inn? Langar þig að komast leiðar þinna án endalausra hindrana?

Við vitum að það er hægt að bregðast við og gera betur. Við vitum líka að stefna ein og sér dugir ekki til ef hún er ekki framkvæmd. Við vitum líka að viðbrögðin við þjónustuleysi og þessari sögulegu bið væru allt önnur ef um væri að ræða ófatlað fólk.

Við krefjumst þess að þau ykkar sem taka við keflinu næstu fjögur árin hafi fatlað fólk með í öllu því sem þið eruð að móta og gera. Byrjið á því að hugsa hvort stefnan, deiliskipulagið, uppbyggingin, kerfið, reglugerðirnar, verklagsreglurnar, tómstundastarfið, djúpgámarnir, almenningssamgöngurnar, borgarlínan, umsóknavefirnir, leiksvæðin, sundlaugarnar, stjórnsýslushúsin, og samfélagið sé aðgengilegt fjölbreyttum hópi fólks. Fatlað fólk er orðið hundleitt á því að bíða á endalausum biðlistum og bíða eftir því að vera hluti af samfélaginu.

Höfundur er formaður ÖBÍ réttindasamtaka.