Um­burðar­lyndið sem geltir

Þegar fólk með áhrif svarar ágreiningi með uppnefnum, kennir það öðrum að þögn sé öruggari en samtal.

Nýlegt mál sýndi þetta óþægilega skýrt. Fyrst kom umdeild skoðun. Svo kom reiði. Svo komu uppnefni og persónuleg niðurlæging. Svo fór heimilisfang í dreifingu. Svo komu hótanir. Svo þurfti lögregla að koma að málinu.

Auðvitað ber sá sem hótar ábyrgð á hótuninni. Sá sem birtir heimilisfang ber ábyrgð á því. En opinberar persónur geta ekki látið eins og tónninn sem þær setja hafi engin áhrif.

Þegar fólk með stóran vettvang talar eins og einhver sé ekki lengur manneskja, heldur skotmark, breytist andrúmsloftið. Þegar ágreiningi er svarað með háði og niðurlægingu er ekki verið að vinna rökræðu. Það er verið að æsa múg.

Þetta er stærra en eitt mál. Við sjáum sama mynstur í umræðum um kyn, trú, innflytjendamál, loftslag, ESB og menningu. Fyrst kemur ágreiningur. Svo kemur stimplun. Svo fer fólk að tala aðeins við sína eigin hlið. Svo furðum við okkur á póluninni.

En pólun dettur ekki af himnum ofan. Hún verður til þegar fólk upplifir að það megi ekki efast, spyrja eða orða óvinsæla skoðun án þess að verða að vondri manneskju í augum annarra.

Þess vegna skipta opinber embætti máli. Hátt embætti veitir ekki aukið frelsi til að æsa fólk upp; það leggur á fólk aukna skyldu til að vanda sig.

Við þurfum betri umræðu en slagorð og hneykslun. Við þurfum að geta sagt: „Ég held að þú hafir rangt fyrir þér,“ án þess að bæta við: „og þess vegna ert þú ógeð.“

Röng fullyrðing á að mæta leiðréttingu. Veik rök eiga að mæta sterkari rökum. Óvinsæl skoðun á að mæta umræðu.

Ef við réttlætum hatursfull viðbrögð þegar þau koma frá „rétta“ fólkinu, þá erum við ekki að laga pólunina.

Við erum að gelta henni áfram.

Höfundur er rekstrarverkfræðingur.