Fólkið á bak við öruggt flug

Undanfarið hefur mikið verið rætt um kjaradeilu flugvirkja og Icelandair. Þar sem sambýlismaður minn er flugvirki stendur þessi umræða mér nærri og mig langar því að deila mínu sjónarhorni. Sérstaklega vegna þess að mér finnst umræðan á köflum hafa orðið þannig að deilan snúist fyrst og fremst um „græðgi“ flugvirkja og kröfur þeirra um verulegar launahækkanir.

Málið er hins vegar töluvert flóknara en svo.

Ég held að fæst okkar geri sér fyllilega grein fyrir því hversu umfangsmikið, sérhæft og ábyrgðarmikið starf flugvirkja er. Þegar við setjumst upp í flugvél treystum við því að hún sé örugg og flughæf en hugsum kannski sjaldan um fólkið sem stendur á bak við það öryggi. Það er ef til vill einmitt merki um hversu vel starfið er unnið – við treystum því einfaldlega að vélin sé örugg þegar við stígum um borð.

Kjaradeilan snýst þó ekki eingöngu um eina prósentutölu eða launahækkun.

Samkvæmt upplýsingum Flugvirkjafélags Íslands snýst ágreiningurinn meðal annars um launaþróun, vaktakerfi, notkun verktaka, skipulag starfa og fyrirsjáanleika í vinnu- og fjölskyldulífi. Félagið hefur jafnframt bent á að í síðasta kjarasamningi, sem gerður var árið 2020 við mjög sérstakar aðstæður, hafi flugvirkjar tekið tillit til erfiðrar stöðu Icelandair. Meðal annars hafi verið samið um tveggja ára launafrystingu, enga afturvirkni og enga vísitölutengingu.

Þess vegna finnst mér mikilvægt að horfa á heildarmyndina áður en ályktað er að flugvirkjar séu einfaldlega að fara fram á 25–30% launahækkun. Icelandair hefur metið kostnaðaráhrif krafna á þeim nótum en Flugvirkjafélagið mótmælir því að sú tala lýsi beinni launakröfu félagsmanna.

Félagið hefur einnig bent á að grunnlaun flugvirkja hjá Icelandair hafi hækkað um 27,2% á árunum 2019–2025, á meðan grunnlaun samanburðarhóps iðnfræðinga hafi hækkað um 50,8%. Þetta eru upplýsingar sem koma frá Flugvirkjafélaginu og því eðlilegt að hafa í huga að þær eru settar fram frá sjónarhóli annars aðila deilunnar. Þær eru engu að síður hluti af þeirri mynd sem flugvirkjar sjálfir telja mikilvægt að komi fram í umræðunni.

Það er líka auðvelt að sjá háar tölur um „meðallaun“ flugvirkja og draga ályktanir út frá þeim einum og sér. Slíkar tölur segja þó ekki endilega alla söguna. Heildarlaun geta meðal annars endurspeglað vaktavinnu, nætur- og helgarvinnu, yfirvinnu og stjórnunarstörf. Samkvæmt launatöflu sem Flugvirkjafélagið hefur birt eru grunnlaun flugvirkja með sveinspróf og fimm ára starfsreynslu til dæmis 698.499 krónur á mánuði fyrir skatt.

Verkfall er aldrei eitthvað sem fólk óskar sér. Slíkar aðgerðir geta haft veruleg áhrif á fyrirtækið, farþega, ferðaþjónustuna og ekki síst flugvirkjana sjálfa og fjölskyldur þeirra. Það er þó ástæða fyrir því að fólk grípur til vinnustöðvunar eftir langvarandi samningaviðræður. Flugvirkjar hafa verið samningslausir um nokkurt skeið og niðurstaða atkvæðagreiðslu um vinnustöðvun sýnir að staðan nýtur mikils stuðnings innan stéttarinnar. Alls samþykktu 88,3% þeirra sem greiddu atkvæði vinnustöðvun og kjörsókn var 92%.

Fyrir mig er þetta mál líka persónulegt.

Ég er ótrúlega stolt af sambýlismanni mínum og því starfi sem hann sinnir. Ég sé frá fyrstu hendi að á bak við starfsheitið „flugvirki“ er mikil þekking, ábyrgð og fagmennska. Ég þekki líka áhrif vaktavinnunnar á fjölskyldulífið. Þegar annar aðilinn vinnur á kvöldin, nóttunni, um helgar og á hátíðisdögum þarf fjölskyldulífið óhjákvæmilega að taka mið af því.

Það er auðvitað eðlilegt að fólk hafi mismunandi skoðanir á kjaradeilunni og að aðilar deilunnar setji fram ólík sjónarmið. En áður en flugvirkjar eru afgreiddir sem gráðugir finnst mér sanngjarnt að kynna sér hvað raunverulega liggur að baki deilunni og hvað felst í starfinu þeirra. Í opinberri umræðu hafa jafnvel fallið þung orð á borð við „fjárkúgun“. Slík orðræða gerir lítið til að varpa ljósi á flókið ágreiningsmál þar sem báðir aðilar hafa hagsmuna að gæta.

Þegar öllu er á botninn hvolft viljum við öll það sama þegar við stígum um borð í flugvél: að fólkið sem ber ábyrgð á öryggi hennar hafi þekkinguna, aðstæðurnar og starfsumhverfið til að sinna þeirri ábyrgð eins vel og mögulegt er.

Ég styð flugvirkja í þeirra baráttu. ✈️

Höfundur er maki flugvirkja og meistaranemi í félagsráðgjöf.