Gúanó­lýð­veldið Ís­land

Allsstaðar í heiminum er gengið út frá því sem vísu að fyrirtæki starfi undir eigin lögheiti - nema bara ekki á Íslandi. Þar gilda engin lög um slíkt og því engin viðurlög í gildi fyrir óheimila notkun á firmaheitum eða vörumerkjum annarra.

Á icelandia.com, er „fyrirtækið" ICELANDIA kynnt sem samstæða sex fyrirtækja í ferðaþjónustu á Íslandi. Þetta eru allt „companies” í eigu Kynnisferða hf og sé þeim flett upp í firmaskrá kemur eftirfarandi í ljós:

• Reykjavík Excursions (afskráð)
• Flybus (óskráð)
• Icelandic Mountain Guides (afskráð)
• Iceland Rovers (óskráð)
• Dive.is (óskráð)
• Activity Iceland (óskráð)

Þessum “companies” í „samstæðunni ICELANDIA” er lýst svona undir About Us flipanum á icelandia.com: „..each a leader in their field, ensure safe, enjoyable, and eco-conscious travels and adventures throughout Iceland.”

Þá vitum við það.

Það er bara eitt vandamál: ICELANDIA og reyndar öll „fyrirtækjaflóran” í eigu Kynnisferða eru óskráð lögheiti, og í lagalegum skilningi því ekki til sem fyrirtæki. Vúps...!

Kennslastuldur í „sló mósjón”

Það er aðeins eitt ICELANDIA skráð hjá firmaskrá og það er einkahlutafélag í minni eigu, alls ótengt ofangreindum „fyrirtækjum” Kynnisferða.

Stjórn Íslandsstofu veit gjörla vel að Kynnisferðir heita ekki ICELANDIA.

Ráðherra ferðamála veit það líka og allir starfsmenn ráðuneytis menningar, viðskipta og ferðamála (MVF).

Ferðamálastjóri veit þetta núna líka, en það er önnur saga af hverju hann vissi það seinna en aðrir, sjá hér fyrir neðan.

Reyndar veit allur ferðabransinn að stærsta ferðafyrirtæki Íslands siglir undir fölsku flaggi ICELANDIA.

En fyrst allir vita þetta, af hverju er ruglið og þvælan látin viðgangast?

Fálæti ráðuneytis ferðamála

Skoðum snertifletina við stjórnkerfið. Í janúar 2023 birti stjórnarráðið fréttatilkynningu ráðuneytis MVF um ráðningu nýs ferðamálastjóra sem var sagður fyrrum leiðtogi markaðsmála hjá ICELANDIA. Ég bað strax um leiðréttingu á atvinnusögu viðkomandi enda hafði þessi mæti maður aldrei starfað hjá ICELANDIA. Þá hófst skrítinn dans við embættismenn MVF sem upphugsuðu ótrúlegustu ástæður af hverju þeim bæri ekki, eða þeir gætu ekki, leiðrétt eitt lítið orð í tilkynningunni - og þeir höfðu betur. Orðið ICELANDIA er þar enn sem atvinnuveitandi Arnars Más Ólafssonar.

Já, á vef stjórnarráðsins er ferðamálastjóri ennþá sagður fyrrum starfsmaður ICELANDIA og hann virðist vera kominn þangað til að vera. Framan af skildi ég ekki af hverju þessi ósannindi voru svona lífseig þegar embættismenn MVF áttu að vita betur. Kunnu þeir ekki að fletta upp í firmaskrá?

Svo fattaði ég að þetta fálæti var einfaldlega séríslensk birtingarmynd spillingar í stjórnkerfinu. Fálætið var áhættulaust. Ákvörðunin var áhætta. Valið var einfalt. Embættismenn gátu valið að taka áhættu og leiðrétta þetta eina orð - eða ákveðið að taka enga áhættu, þegja og þagga, og láta eins og ekkert sé.

Þeir völdu „ekkert sé”.

Kostir þöggunar

Hver var áhættan af því að leiðrétta ósannindin; út með ICELANDIA og inn með Kynnisferðir?

Jú, ef ráðuneytið leiðrétti þetta eina orð þá hrykkju ótal þjóðfélagskraftar í gírinn. Samfélagsmiðlar eru gróðrarstía óánægju svo ekki sé meira sagt.

Leiðréttingin væri viðurkenning MVF á að Kynnisferðir sigla undir fölsku firmaheiti og hafi gert það í tvö ár. Það yrði stórmál, væri slíkur kennslastuldur staðfestur af hæstvirtu ráðuneyti ferðamála sem hlaut einnig að bera einhverja ábyrgð á málinu, - amk siðferðilega ef ekki lagalega.

Svo myndu vakna spurningar af hverju það hafi tekið svona langan tíma að leiðrétta þetta eina orð og hvað hafi tafið málið svona lengi innan ráðuneytisins.

Mögulega alvarlegasta afleiðingin yrði að leiðréttingin vekti athygli á ráðningarferli ferðamálastjóra. Hæfisnefndin yrði mögulega sökuð um gúmmístimplun af því þeir sannreyndu ekki ferilskrá ferðamálastjórans.

Vúps..!

Allt eru þetta slæmar afleiðingar ef til koma. Að humma þetta fram af sér yrði nánast áhættulaust enda bara einn léttgeggjaður gaur úti í bæ að kvarta og kveina í tölvupóstum og greinarskrifum sem enginn les. Stjórnsýslan ætti auðveldlega að geta staðið af sér slík flóabit.

Umboðsmaður Alþingis hunsaður

Og þöggunin svínvirkar ennþá.

Ennþá er undirritaður að senda tölvupósta og biðja um leiðréttingu, - og svo kvartandi til umboðsmanns alþingis þegar engin svör berast, eða þegar svörin eru út í hött. Umboðsmaður Alþingis hefur sent nokkur bréf til ráðuneytisins og nuddað málinu þannig áfram um nokkur hænufet. En leiðréttingin kemur ekki. Embættismenn MVF eru iðnir við að finna nýjar tylliástæður til að þegja, eða aðhafast ekkert þá loksins að þeir svara.

Í nóvember 2023 spurði umboðsmaður ráðuneytið hreint út; af hverju leiðréttir MVF ekki þessi ósannindi eins og forsendur stjórnsýslulaga gera ráð fyrir? Ekkert svar hefur borist frá MVF nú sirka 6 vikum framyfir veittan frest sem var 18. desember í fyrra.

Stóra samhengið

Firmaheitið ICELANDIA er verðmætt lögheiti. Neytendur um allan heim trúa því að Kynnisferðir heiti þessu verðmæta nafni enda eiga þeir vefinn icelandia.com.

Hér heima hafa menn ekki sett þetta leiðindamál í samhengi. Enginn í stjórnkerfinu virðist skilja að Kynnisferðir séu að selja ferðaþjónustu fyrir milljarða í löndum þar sem “corporate identity theft” varðar við hegningarlög. Neytendalög erlendis taka hart á falskri markaðssetningu. Ein sala í gegnum icelandia.com í New York, svo dæmi sé nefnt, gæti talist nægar forsendur fyrir málsókn takist að sanna fyrir rétti að gerandinn sé að villa á sér heimildir.

Það fréttnæmasta í þessu samhengi er að stjórnkerfið “kóar” með gerandanum á Íslandi og skilja ekki alþjóðlega samhengið. Verst er að Íslandsstofa tekur þátt í gjörningnum með galopin augun og er aðal drifkrafturinn með markaðssetningarátaki sínu á viðburðum um allan heim.

Já, meðan ég man, þá er Íslandsstofa að rukka heimabanka ICELANDIA ehf fyrir þátttökugjaldi Kynnisferða í átakinu. Þeir láta blekkjast og þannig smýgur kennslastuldurinn inn sem réttmæt eign firmanafns og skapar kennslaþjófnum notkunarhefð. Þetta er erfitt viðureignar þegar það eru opinberir aðilar sem verða fyrir þessu. Íslandsstofa er ekki eitt á báti en samkvæmt lögum er þeim ekki skylt að gera áreiðanaleikakönnun með uppflettingu í firmaskrá. Fyrir vikið rukkar Íslandsstofa samkeppnisaðila Kynnisferða (ICELANDIA ehf) fyrir þátttöku Kynnisferða í markaðsátaki íslenska lýðveldisins erlendis!

Koma ný lög um kennslastuld?

Á Íslandinu góða er kennslastuldur einkamál milli geranda og fórnarlambs, en kennslastuldur nær útfyrir öll landamæri og lagaumhverfi Íslands með tilkomu netsins. Þolandinn hér á landi hefur fá úrræði til að stöðva stuldinn, en öll dýrkeypt og tímafrek. Þolandinn þarf að tryggja að gerandinn verði ekki fyrir tjóni ef farið er fram á lögbann á notkun firmaheitisins. Það er oftast reiknað sem prósenta af veltu gerandans, í þessu tilfelli milljarðar. Gerandinn getur eignast hefðarrétt til nafnsis takist honum að tefja aðgerðir þolandans.

Já, þó allir eigi að heita jafnir fyrir lögunum þá er það ekki svo hér í gúanólýðveldinu Íslandi. Því miður þarf stundum að sækja rétt sinn til útlanda þar sem viðurlög letja fyrirtæki frá því að aðhafast einmitt það sem Kynnisferðir komast upp með hér á landi.

Á Íslandi geta neytendur ekki treyst því að seljendur vöru og þjónustu séu skráðir undir réttu nafni í firmaskrá. Þetta Kynnisferðamál sannar þá fullyrðingu. Það er ekkert eftirlit og engin viðurlög, lög um firmu eru til þess að tryggja skattheimtu ekki kennslastuld. Þessu er öfugt farið í útlöndunum stóru þar sem Kynnisferðir selja neytendum ferðaþjónustu fyrir milljarða á ári hverju undir fölsku firmanafni ICELANDIA, og það með fullri vitund og vilja stjórnvalda hér heima.

Þarf ekki að setja lög sem koma í veg fyrir svona viðskiptahætti? En fyrst - í guðanna bænum - leiðréttið andskotans fréttatilkynninguna!

Höfundur er eigandi ICELANDIA ehf og BY ICELANDIA hf.