Ertu knúin/n fram af verðug­leika eða óverðug­leika?

Það getur verið flókið að lifa í samfélagi þar sem viðurkenning, árangur og afrek eru oft talin mælikvarðar á virði manneskjunnar. Þar sem það virðist eins og virði okkar byggi á því sem við gerum og erum. Í slíkum veruleika er auðvelt að detta í þá gildru að tengja sjálfsvirði sitt við það sem maður nær eða afrekar.

Það vekur upp spurningar um hvað það raunverulega er sem knýr okkur áfram.

Spurningar eins og:

Hvað knýr mig áfram?

Hvað liggur að baki löngun minni til að ná markmiðum mínum - hvort sem það er í starfi, fjárhagslega, líkamsímynd, sambönd eða lífstíll?

Við gætum verið að sækja eftir draumastarfinu, húsnæðinu eða lífsstílnum einfaldlega af því það er það sem við viljum af innri hvöt. En stundum búa að baki dýpri, ómeðvitaðar ástæður. Hvatar eða viðhorf sem við höfum ómeðvitað lært í gegnum samfélagið, menningu eða æsku.

„Þegar ég næ þessu, þá verð ég nóg.“

„Þegar ég er komin/n í þetta hlutverk, þá má ég vera stolt/ur af mér.“

„Þegar ég lít svona út, þá á ég skilið ást.“

Margir halda ómeðvitað að verðugleiki sé eitthvað sem þarf að vinna fyrir. Að hann sé umbun fyrir dugnað eða að uppfylla ytri viðmið.

Ég verð verðug/ur þegar ég fæ vinnuna.

Ég verð verðug/ur þegar ég næ þessari þyngd.

Ég verð verðug/ur þegar ég á X.

En hvað ef það er öfugt?

Hvað ef við myndum byggja líf okkar á þeirri forsendu að við séum nú þegar verðug og að markmið okkar spretti af kærleika, ekki skorti?

Þegar við reynum stöðugt að sanna virði okkar með árangri, útliti eða viðurkenningu annarra, þá verðum við háð ytri mælikvörðum. Því meira sem við náum, því meira virðist vera í húfi.

Við förum að lifa frá stað óöryggis - sem virkjar streitukerfi líkamans, sem býr til spennu, kvíða og tilfinninguna að við séum aldrei nóg.

En við getum einnig virkjað annað kerfi, róunar- og öryggiskerfið (e. soothing system). Það virkjast þegar við mætum okkur með mildi, núvitund og tengingu. Það snýr ekki að því að laga sig eða verða „betri“ - heldur að vera með sér í hlýrri og öruggri nærveru.

Hvað ef við myndum snúa þessu við og hugsa:

Ég er verðug/ur og þess vegna á ég skilið að upplifa heilbrigðan líkama

Ég er verðug/ur og þess vegna á ég skilið að eiga gott húsnæði

Ég er verðug/ur og þess vegna á ég skilið fjárhagslegt öryggi.

Ég er verðug/ur og þess vegna á ég skilið að X.

Þetta getur verið skrítið og jafnvel óþægilegt, sérstaklega ef við erum vön hinu hugarfarinu frá ungum aldri. En með æfingu í að tileinka okkur nýtt viðhorf og með því að rækta hlýjar og umhyggjusamar tilfinningar gagnvart sjálfum okkur, getum við smám saman gert þessa sýn að hluta af lífi okkar.

Það þýðir ekki að við sleppum því að njóta þess að ná árangri, að fagna afrekum og viðurkenningum. Þvert á móti - við gerum það, en út frá stað innri ánægju. Tengd sjálfum okkur, og án þess að festa sjálfsvirði okkar við útkomuna. Við njótum leiðarinnar.

Höfundur er doktor í sálfræði sérhæfð í lífeðlislegri sálfræði.