„Hættu að kenna inn­flytj­endum um að tala ekki ís­lensku. Við erum ekki vanda­málið“

Ég hef eytt áratug á Íslandi sem innflytjandi. Ég hef lifað með streitu og þreytu sem fylgir því að reyna að lifa af hér. Þannig að þegar fólk kvartar yfir því að innflytjendur séu ekki að læra íslensku, langar mig í alvöru að hlæja. Eða öskra. Því raunveruleg ástæða hefur ekkert með leti eða áhugaleysi að gera. Raunverulega ástæðan er kerfið sem við erum hent inn í frá því augnabliki sem við komum.

Þegar þú kemur fyrst hingað færðu fjárhagslegt högg í andlitið. Þú þarft oft allt að 1.000.000 Kr bara fyrir grunninnborgun í íbúð. Flestir innflytjendur geta einfaldlega ekki borgað það. Ég gat ekki borgað það. Og ef þú finnur ekki peningana, endarðu á að búa hjá vinnuveitanda þínum. Þetta er ekki einhver sæt norræn örlæti. Þetta er valdaójafnvægi sem gefur yfirmanni þínum fulla stjórn á lífi þínu. Ég hef búið í þeirri stöðu. Það er niðurlægjandi, einangrandi og ótrúlega auðvelt fyrir yfirmenn að misnota.

Og trúðu mér, ég hef séð nákvæmlega hvað sumir íslenskir vinnuveitendur halda raunverulega um fólkið sem heldur rekstri fyrirtækisins. Ég átti einu sinni yfirmann sem horfði beint í augun á mér og sagði, orð fyrir orð, að hann hataði innflytjendur þar til hann áttaði sig á að hann gæti grætt peninga á okkur. Ég mun aldrei gleyma því. Heiðarleikinn var viðbjóðslegur, en að minnsta kosti sýndi hann sannleikann. Þessi afstaða er ekki sjaldgæf. Það er innbyggt í hvernig allt of mörg fyrirtæki starfa hér. Þeir líta á innflytjendur sem auðlind til að kreista, ekki sem manneskjur sem eiga skilið reisn eða framtíð.

Þegar húsnæðið er komið í lag verður baráttan bara verri. Ísland er gríðarlega dýrt, svo innflytjendur enda á að vinna endalausar klukkustundir á lágmarkslaunum bara til að forðast að dragast aftur úr. Ég eyddi árum í þetta. Tíu eða tólf tíma vinnudagar skipti vaktir. Stöðug þreyta. Hver mánuður var eins og barátta til að lifa af. Það var enginn púði. Það var enginn stuðningur. Bara erfið vinna og stöðugur streita.

Nýleg könnun meðal meðlima Efling sýnir nákvæmlega hversu útbreidd þessi erfiðleiki er. Stór hluti starfsmanna í Efling segir að þeir eigi erfitt með að ná endum saman á hverjum mánuði. Þetta ætti ekki að koma neinum á óvart, því Efling er fulltrúi margra af lægst launuðu starfsmönnum Íslands, og stór hluti þeirra eru innflytjendur. Þegar almenningur kvartar því yfir því að útlendingar læri ekki íslensku, kenna þeir fátækustu verkamönnum landsins um að hafa ekki framkvæmt kraftaverk. Þessir einstaklingar þrífa hótel, elda mat, keyra strætó og annast aldraða á meðan þeir berjast um að borga leigu og kaupa matvöru. Hugmyndin um að þeir eigi einhvern veginn að finna frítíma, peninga og orku fyrir tungumálanámskeið er fáránleg.

Það er óþægileg sannleikur. Ísland elskar innflytjendavinnuafl, en það elskar ekki innflytjendur. Kerfið metur okkur eingöngu fyrir það sem við framleiðum. Þetta snýst allt um að ná sem mestum hagnaði af vinnunni okkar á meðan við endurfjárfestum næstum engu í okkur. Raunveruleg samþætting krefst peninga, tíma og stofnanalegs stuðnings. Fólkið sem grætur á vinnunni okkar vill einfaldlega ekki fjárfesta í neinu af þessu.

Þegar þú vinnur tíu eða tólf klukkustundir á dag, stundum meira, hefurðu hvorki tíma né orku til að hanga með Íslendingum og æfa tungumálið. Þú ert þreyttur. Þú ert stressaður. Kannski deilir þú litlu herbergi með nokkrum öðrum. Kannski áttu enga fjölskyldu eða vini hér til að hjálpa þér að festa þig í sessi. Þú ert ekki að lifa, þú ert að lifa af.

Svo, ofan á allt, er ætlast til að þú greiðir tugþúsundir króna fyrir íslenskunámskeið og eyðir hundruðum klukkustunda í nám. Þú átt að gera þetta eftir langa vakt eða á einum frídegi sem þú færð. Þú átt að gera þetta í þröngu húsnæði án nokkurrar næði. Og á meðan ég er að sinna reikningum, skuldum, streitu og þreytu. Allir sem hafa lifað þessu lífi vita hversu óraunhæf sú vænting er. Ég hef lifað það. Það er ómögulegt.

Svo hvers vegna eru innflytjendur ekki að læra íslensku? Því kerfið gerir það næstum ómögulegt. Þetta snýst ekki um leti. Þetta snýst um þreytu og fátækt. Hún fjallar um samfélag sem vill njóta góðs af innflytjendavinnu en neitar að veita þann stuðning sem innflytjendur þurfa til að byggja upp stöðugt líf og læra tungumálið.

Og hér kemur lokaárásin. Þeir stjórnmálamenn sem hrópa hæst um innflytjendur sem tala ekki íslensku eru þeir sömu sem myndu berjast af alefli til að hindra allar umbætur sem myndu raunverulega gera tungumálanám mögulegt. Þeir kenna innflytjendum um að "aðlagast ekki," en standa samt fast í vegi fyrir ódýru húsnæði, rétt fjármögnuðum tungumálaáætlunum og réttindum á vinnustað sem myndu gefa fólki tíma og stöðugleika til að stunda nám. Þeir krefjast árangurs á sama tíma og þeir neita að laga hindranirnar sem þeir settu þar til að byrja með.

Ég hef verið hér í tíu ár. Ég hef lifað raunveruleika þessa kerfis. Ég veit nákvæmlega hvernig það kemur fram við innflytjendur, og ég veit nákvæmlega hvers vegna svo margir okkar eiga erfitt.

Innflytjendur eru ekki vandamálið. Kerfið er það, og fólkið sem verndar það veit nákvæmlega hvað það er að gera.

Höfundur er innflytjandi sem starfar í verksmiðju.