Ekkert um að semja?

Ég vil byrja á því að taka fram að ég tel það ekki vera forsendu þess að Ísland gangi inn í Evrópusambandið að landið verði varanlega undanþegið þeim lögum sem þar gilda, að hluta eða heild. Almennt tel ég að þau lög sem eiga uppruna sinn að rekja til Evrópu, og við höfum tekið upp í íslenskt lagasafn í gegnum EES-samninginn, hafi fremur bætt íslenskt samfélag en hitt. Sá ávinningur sem sem felst síðan í aðgengi að innri markaðnum, er loks ótvíræður.

Haldi fólk því hins vegar fram að um ekkert sé að ræða í aðildarviðræðum, að Evrópusambandið taki aldrei tillit til hagsmuna aðildarríkja sinna og að engin fordæmi séu fyrir lausnum sem koma til móts við aðstæður á hverjum stað, þá geymir sagan mörg mótdæmi um annað.

Vissulega er það svo að í nýlegum stækkunum Evrópusambandsins sömdu flest ríki um tímabundnar undanþágur, frá tveimur upp í tólf ár, til dæmis þegar kom að jarðakaupum eða fjárfestingum almennt. Hafa ber þó í huga sögulegt samhengi. Þegar hin stóra stækkun ESB átti sér stað árið 2004 höfðu flest ríkin verið kommúnistaríki, föst röngu megin járntjaldsins. Þau vildu hraða ferð sinni inn í Evrópusambandið og voru ekki að sækjast eftir sérmeðferð eða varanlegum undanþágum. Þau vissu að afsláttur af skyldum gæti falið í sér afslátt af réttindum, og ekkert þessara ríkja hafði áhuga á að vera annars flokks aðildarríki.

En samningsstaða allra ríkja sem gengu í sambandið 2004 var ekki sú sama. Malta var ekki fyrrum kommúnistaríki. Þegar Malta gekk í ESB höfðu heimamenn áhyggjur af því að erlendir aðilar gætu keypt upp íbúðir á eyjunni með neikvæðum afleiðingum fyrir húsnæðisöryggi heimamanna. Malta fékk því undanþágu frá meginreglum Evrópusambandsins og ákveðnar takmarkanir, svo sem búsetuskilyrði, voru settar á fasteignakaup á eyjunni. “Hvenær féll sú undanþága úr gildi? gæti einhver spurt. Svarið er að hún gildir enn.

Að sama skapi höfðu menn áhyggjur af áhrifum ESB-aðildar á maltverskan sjávarútveg. Fundin var sérlausn sem kom til móts við þessar áhyggjur. Hún er nú hluti af sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB en er skrifuð í viðauka við aðildarsamning Möltu. Líkt og með undanþáguna vegna fasteignakaupanna hefur þessi sérlausn haldið allan tímann frá því að Malta gekk í sambandið og gildir enn.

Hér skal ekki fjallað um það hvort sérlausnir eins og þær sem Malta fékk myndu henta Íslandi eða hvort falast ætti eftir slíkum eða sambærilegum sérlausnum ef til viðræðna kæmi. En ef íslenskir ESB-andstæðingar hefðu verið Möltu til ráðgjafar í upphafi aldarinnar, þá hefðu þeir væntanlega allir gefið sömu ráð: “Þetta yrðu ekki viðræður. Það yrðu engar undanþágur og engar sérlausnir í boði, og jafnvel þótt þær fengjust myndu þær aldrei halda.” Raunin varð önnur: Þau sem stjórnuðu á Möltu fengu umboð í þingkosningum til að fara í viðræður, gerðu það og komu heim með aðildarsamning sem þjóðin samþykkti.

Sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem framundan er snýst um umboð til að gera einmitt þetta. Hún snýst um umboð til að leiða viðræður til lykta og bera svo endanlegan aðildarsamning undir þjóðina. Það er, í alvörunni, ekkert sérstaklega flókið við það.

Höfundur er þingmaður Viðreisnar og formaður utanríkismálanefndar Alþingis.