Traust fæst ekki með orðum einum saman – Verka­lýðs­fé­lög eru fyrir­myndir

Verkalýðsfélög verða að standast eigin kröfur. Verkalýðsfélög gegna mikilvægu hlutverki í samfélaginu. Þau eiga að standa vörð um réttindi launafólks, berjast fyrir bættum kjörum, öryggi í starfi, auknu jafnrétti og sanngjörnum vinnubrögðum. Þau gera kröfur til atvinnurekenda um gagnsæi, fagmennsku, virðingu og réttlæti. Það er bæði eðlilegt og nauðsynlegt.

Þá vaknar einföld og mikilvægt spurning:

Ef félag gerir kröfur um vönduð vinnubrögð, skýra stjórnsýslu og jafnræði, þá verður það sjálft að standast sömu kröfur. Það dugir ekki að tala um réttlæti út á við ef það skortir inn á við. Það dugir ekki að gagnrýna atvinnurekendur fyrir skort á gagnsæi ef félagsmenn upplifa sjálfir að upplýsingar séu óskýrar, aðgengi takmarkað og ákvarðanir teknar án nægrar upplýsingagjafar.

Verkalýðsfélag er ekki aðeins skrifstofa, stjórn eða formaður. Verkalýðsfélag er fólkið sem greiðir í það. Félagsmennirnir eiga félagið. Þess vegna verða vinnubrögð þess að vera þannig að þau byggi upp traust, ekki tortryggni. Félagið á að vera fyrirmynd í framkvæmd, ekki aðeins í orði.

Þetta snýst um aðgengi að upplýsingum, um skýra ferla, um virðingu fyrir lýðræðinu innan félagsins og um að allir félagsmenn upplifi að þeir standi jafnt að borði, óháð uppruna, tungumáli eða tengslum. Ef stór hluti félagsmanna er af erlendum uppruna, þá hlýtur það að vera lágmarkskrafa að þjónusta, upplýsingar og samskipti endurspegli þann veruleika. Félag sem talar fyrir öllum verður líka að vera aðgengilegt öllum.

Það sama á við um gagnsæi. Félagsmenn eiga rétt á að vita hvernig og hvaða ákvarðanir eru teknar, hvaða nefndir starfa á þeirra vegum, hvernig kosningum er háttað og hvaða leikreglur gilda. Lýðræði á ekki að vera tæknilegt atriði sem aðeins fáir skilja. Það á að vera sýnilegt.

Verkalýðsfélög eiga líka að vera fyrirmynd þegar kemur að starfsöryggi og mannlegri reisn. Þau berjast fyrir því að launafólk búi ekki við óvissu, skort á skýrum reglum eða vanmat á réttindum sínum. Þá verða þau einnig að þora að taka umræðuna um húsnæðisöryggi, uppsagnarfrest, félagslega ábyrgð og þá stöðu sem margir félagsmenn eru í þegar vinnan og heimilið eru samtvinnuð. Það er ekki nóg að tala um öryggi í almennum orðum. Það þarf að móta skýra stefnu sem ver fólk í raun.

Traust fæst ekki með slagorðum einum saman. Traust verður til þegar orð og athafnir fara saman. Þegar félagsmenn sjá að félagið starfar eftir sömu gildum og það predikar. Þegar gagnsæi er raunverulegt. Þegar jafnræði er sýnilegt. Þegar þjónustan er fyrir fólkið, ekki kerfið.

Þess vegna er spurningin ekki hvort verkalýðsfélög skipti máli. Þau gera það. Spurningin er hvort þau séu tilbúin að líta í eigin barm og vera sú fyrirmynd sem þau krefjast að aðrir séu.

Því ef verkalýðsfélög ætla að leiða baráttu fyrir réttlæti, þá verða þau sjálf að byrja á því að sýna réttlæti í verki.

Því réttindabarátta sem byrjar ekki heima missir trúverðugleika út á við.

Verkalýðsfélög sem vilja leiða verða fyrst að sýna fordæmi.

Höfundur er í framboði til formanns hjá Verkalýsðfélagi Suðurlands á B-Lista.