Rödd þeirra sem bera kerfið uppi og rétturinn til að nota hana

Formenn, stjórnar- og trúnaðarmenn fag- og stéttarfélaga í heilbrigðisþjónustu gegna ákveðnu hlutverki í íslensku samfélagi. Þeir eru kjörnir fulltrúar starfsfólks, raddir þeirra sem standa vaktina allan sólarhringinn og halda uppi einu mikilvægasta kerfi samfélagsins.

Þetta hlutverk er ekki tilviljun. Það er byggt á lýðræðislegu umboði. Félagsfólk velur sér fulltrúa til að tala sínu máli, benda á það sem miður fer og þrýsta á umbætur. Í heilbrigðisþjónustu, þar sem álag er mikið og ákvarðanir hafa bein áhrif á líf og heilsu fólks, er þessi rödd ekki bara mikilvæg, hún er ómissandi.

Í íslenskum lögum er skýrt kveðið á um réttindi stéttarfélaga og fulltrúa þeirra. Samkvæmt lögum nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna er viðurkennt hlutverk stéttarfélaga í að gæta hagsmuna félagsmanna og eiga í samskiptum við opinber yfirvöld. Enn fremur tryggja lög nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur að óheimilt sé að segja starfsmanni upp eða hóta uppsögn vegna skoðana hans eða þátttöku í stéttarfélagsstarfi. Þessi vernd er grunnforsenda þess að starfsfólk geti tjáð sig án ótta.

Lagaramminn er ekki formsatriði. Hann er hornsteinn þess að hægt sé að reka opna og heilbrigða umræðu um starfsskilyrði, öryggi sjúklinga og þróun þjónustunnar. Án slíkrar verndar myndi þagna sú rödd sem þekkir kerfið best, rödd starfsfólksins sjálfs.

Í litlu vinnuhagkerfi eins og á Íslandi er þessi vernd þeim mun mikilvægari. Á mörgum sérsviðum heilbrigðisþjónustunnar eru vinnustaðir fáir og möguleikar starfsfólks til að færa sig um set því verulegar skertir. Ef einstaklingur missir starf sitt getur það í raun þýtt að hann missi möguleikann á að starfa áfram í sinni grein innanlands. Slíkar aðstæður skapa raunverulega hættu á þöggun, ekki með beinum fyrirmælum, heldur með ótta.

Það skiptir öllu máli að þeir sem hafa tekið að sér hlutverk formanna, stjórnarmanna og trúnaðarmanna njóti raunverulegrar verndar, ekki bara á tyllidögum, heldur í framkvæmd og reynd. Það þarf að vera ljóst að gagnrýni, fagleg ábending og opin umræða er ekki ástæða til refsinga, heldur forsenda umbóta.

Stjórnendur í heilbrigðisþjónustu bera mikla ábyrgð. Aðhald er ekki ógn, það er hluti af heilbrigðu stjórnkerfi. Sterkt samtal milli starfsfólks og stjórnenda leiðir til betri ákvarðana, meiri fagmennsku og að lokum betri þjónustu við þau sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda.

Saga stéttarfélaga, bæði hérlendis og erlendis, sýnir að framfarir í vinnuumhverfi, öryggi og réttindum hafa ekki orðið til af sjálfu sér. Þær hafa orðið til vegna þess að einhver þorði að tala. Vegna þess að einhver hafði umboð og vernd til að standa með sínu fólki.

Við eigum að standa vörð um það umboð.

Ef við viljum betri heilbrigðisþjónustu verðum við að tryggja að þeir sem tala fyrir hönd hennar geti gert það án ótta. Það er ekki aðeins réttlætismál gagnvart starfsfólki, það er grundvallarforsenda þess að samfélagið allt njóti góðs af.

Eva Hauksdóttir, formaður Félags lífeindafræðinga

Helga Rósa Másdóttir, formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga

Gunnlaugur Már Briem, Formaður Félags sjúkraþjálfara

Katrín Sigurðadóttir, formaður Félags geislafræðinga

Laufey Elísabet Gissuradóttir, formaður Þroskaþjálfafélags Íslands

Pétur Maack formaður, Sálfræðingafélags Íslands

Sandra B. Franks, formaður Sjúkraliðafélags Íslands

Sigurbjörg Sæunn Guðmundsdóttir, formaður Lyfjafræðingafélags Íslands

Steinunn Bergmann, formaður Félagsráðgjafafélags Íslands

Steinunn Þórðadóttir, formaður Læknafélags Íslands

Unnur Berglind Friðriksdóttir, formaður Ljósmæðrafélags Íslands

Þóra Leósdóttir, formaður Iðjuþjálfafélags Íslands