Hvar á lág­launa­fólk að búa í Reykja­vík?

Spurning sem snýst ekki lengur bara um laun

ASÍ hélt nýverið ráðstefnu undir yfirskriftinni „Hvar á láglaunafólk að búa?“. Það er ekki að ástæðulausu sem samtök með um 150 þúsund félagsmenn spyrja þessarar spurningar.

Stærsta hagsmunamál verkalýðshreyfingarinnar er ekki lengur launabaráttan ein og sér. Hún snýst líka um húsnæðisöryggi, sem versnar þegar húsnæðiskostnaður hækkar mun meira en launahækkanir geta fylgt eftir.

ASÍ var drifkraftur í þeirri uppbyggingu sem tryggði fjölmörgum landsmönnum húsnæðisöryggi þegar Ísland, með Reykjavík í fararbroddi, varð í fremstu röð þegar kom að húsnæðisöryggi.

Afleiðing stefnu sem er farin að bresta

Í dag blasir við allt önnur mynd eftir að ákvörðun var tekin um að megináhersla í húsnæðisuppbyggingu skyldi vera á þéttingu byggðar.

Samkvæmt gögnum ASÍ er nú svo komið að um 28% fullorðinna eru á leigumarkaði og nær helmingur þeirra, um 47%, býr við aðstæður þar sem húsnæðiskostnaður fer yfir 40% af ráðstöfunartekjum. Fyrir þennan hóp er lítið eftir til að lifa af mánuðinn.

Þetta er ekki aðeins efnahagslegt vandamál heldur félagslegt vandamál einnig. Um fjórðungur barna á Íslandi býr í leiguhúsnæði og þriðjungur einstæðra foreldra á vinnumarkaði. Þetta er ekki viðunandi ástand.

Þéttingarstefna sem gengur þvert á vilja og þarfir fólks

Á sama tíma heldur leigumarkaðurinn áfram að stækka, ekki vegna þess að fólk vilji það, heldur vegna þess að það hefur ekki raunhæfan kost á öðru.

Aðgangur að eignamarkaði hefur þrengst verulega og orðið fjarlægur draumur stórs hluta vinnandi fólks. Þar spilar þéttingarstefna Reykjavíkurborgar lykilhlutverk. Skortur á lóðum og einhliða áhersla á þéttingu hefur ýtt fasteignaverði upp á stig sem færri ráða við. Á síðastliðnum 5 árum hefur fermetraverð íbúða á höfuðborgarsvæðinu hækkað um 61% á meðan fólksfjölgun á höfuðborgarsvæðinu hefur einungis verið 5%. Þetta skapar sérstaklega erfiða stöðu fyrir fyrstu kaupendur.

Þrátt fyrir skýran vilja almennings um minni og hagkvæmari íbúðir eru byggðar stærri og dýrari eignir. Niðurstaðan ætti ekki að koma neinum á óvart, stór hluti almennings getur ekki keypt þessar íbúðir.

Stefna sem heldur aftur af uppbyggingu og hækkar verð

Gögn frá HMS sýna að um 91% landsmanna vilja eignast eigið húsnæði. Fólk sækist eftir öryggi, fyrirsjáanleika og tækifæri til að byggja upp eigið líf. Samt er stefnt í gagnstæða átt.

Frá því vaxtarmörk á höfuðborgarsvæðinu voru tekin upp árið 2015 hafa nágrannasveitarfélög vaxið umtalsvert hraðar en Reykjavík eða um 60%. Á meðan önnur sveitarfélög hafa brugðist við þörfinni hefur Reykjavík dregist aftur úr.

Þrátt fyrir þessa stöðu hefur meirihlutinn í Reykjavík valið að standa í vegi fyrir frekari uppbyggingu nágrannasveitarfélaga. Lagst er gegn breytingum á vaxtarmörkum, sem myndu gera nágrannasveitarfélögum kleift að auka íbúðauppbyggingu í tak við vilja og þarfir samfélagsins.

Þetta er ekki tilviljun, þetta er bein afleiðing meðvitaðrar ofurþéttingarstefnu Samfylkingarinnar í Reykjavík. Samkvæmt mati HMS er íbúðaskuldin um 14 þúsund íbúðir. Með því að halda aftur af lóðaframboði og setja nær alla áherslu á þéttingu hefur borgin í raun kæft uppbyggingu þar sem hennar er mest þörf. Afleiðingin blasir við sem er skortur, hækkandi verð og sífellt erfiðari aðgangur að því að eignast eigið húsnæði.

Síðan vaxtarmörkin voru tekin upp árið 2015 hefur húsnæðisliðurinn drifið verðbólguna áfram Í 9 af hverjum 10 mánaðarlegum verðbólgumælingum. Það er bein afleiðing af skorti sem þessi stefna hefur fest í sessi. Á meðan almenningur glímir við hækkandi húsnæðiskostnað og sífellt erfiðari aðgang að eigin húsnæði velur meirihlutinn í Reykjavík að halda áfram á sömu braut, með ofuráherslu á þéttingu og stór verkefni á borð við Borgarlínu, sem ýta undir verðbólguþrýsting.

Eimvél ójafnaðar og misskiptingar

Afleiðingarnar bitna harðast á þeim sem síst skyldi, ungu fólki, barnafjölskyldum og tekjulægri hópum í Reykjavík.

Þetta eru hópar sem ættu að njóta mestrar verndar, en í staðinn er verið að loka á möguleika þeirra til að eignast eigið húsnæði, byggja upp sjálfstæði og stöðugt líf.

Í höfuðborginni og í raun um allt land er einn helsti raunhæfi möguleiki almennings til að byggja upp eigið fé að eignast sitt eigið húsnæði. Gögn úr skattframtölum sýna þetta skýrt. Sá sem kemst inn á fasteignamarkað og eignast eigið húsnæði á að jafnaði um 76 milljónir króna í eign við 67 ára aldur, á meðan sá sem er á leigumarkaði á aðeins um 4 milljónir.

Þetta er ójöfnuður sem er að festast í sessi sem afleiðing af ofurþéttingarstefnu samfylkingarinnar í Reykjavík.

Svarið við spurningunni er einfalt

Svarið við spurningunni „Hvar á láglaunafólk að búa í Reykjavík?“ ætti að vera augljóst:

Láglaunafólk á að hafa raunhæfan möguleika á að eignast sitt eigið húsnæði og búa við húsnæðisöryggi, rétt eins og fyrri kynslóðir höfuðborgabúa fengu tækifæri til.

Húsnæðisöryggi er eitt stærsta hagsmunamál launafólks í dag

Miðflokkurinn ætlar að snúa þessari þróun við í Reykjavík.

Við viljum hlusta á vilja íbúa, auka framboð lóða og tryggja að byggðar séu íbúðir í takt við þarfir og óskir borgabúa. Aðeins þannig er hægt að skapa raunhæfan húsnæðismarkað þar sem Reykvíkingar hafa efni á að kaupa sér heimili og draga úr óhóflegum þrýstingi á leigumarkað.

Þannig skapast raunveruleg tækifæri fyrir Reykvíkinga til að komast inn á eignamarkað og byggja upp öryggi til framtíðar.

Það er kominn tími til að setja húsnæðisöryggi fólks aftur í forgang, ekki í orði heldur í verki. Það er eitt stærsta hagsmunamál launafólks í dag.

Höfundur er oddviti Miðflokksins í Reykjavík