Vald­hroki bæjar­stjórans í Kópa­vogi

„Hvað ætlar þú að kjósa eftir reynslu kjörtímabilsins?“, spurði einn félaganna í Vinum Kópavogs mig um helgina. Ég hef áður fengið símtöl frá félögum úr þeim hópi sem velta því fyrir sér hvern þeir eigi að kjósa. Mitt svar hefur verið að nýta atkvæðið til að fella meirihlutann og koma í veg fyrir að bæjarstjóri Sjálfstæðisflokksins haldi áfram.

Ég hvet fólk til að kanna hvaða framboði sé best treystandi til að fylgja eftir áherslum Vina Kópavogs, grasrótarsamtaka sem spruttu upp til að gæta hagsmuna bæjarbúa gagnvart bæjaryfirvöldum. Ofurþétting byggðar, t.d. í miðbænum og á þéttingarreitum á Kársnesi, samfara yfirgangi við íbúa sem voru fyrir, var hvatinn að framboðinu. Mörgum okkar fannst erfitt að horfa upp á þann skort á fagmennsku og virðingu fyrir því að ákvarðanir snúist um hagsmuni heildarinnar en ekki einstakra fjárfesta, sem einkenndi skipulagsmál í Kópavogi. Áform bæjaryfirvalda um að gefa einkaaðilum frelsi til niðurrifs, sprenginga og áralangra framkvæmda undir húsveggjum íbúa í miðbænum og víðar skelfdu.

Helsta leiðarljós framboðs Vina Kópavogs var virðing fyrir fólki og viðfangsefnum. Kópavogsbær skyldi sjálfur annast deiliskipulag og taka það verkefni úr höndum fjárfesta. Áhersla yrði á hófsemi í þéttingu byggðar, gæði bygginga, grænar lóðir, svæði til útivistar og mannlífs, virðingu fyrir náttúru, sjálfbærni og aðgangi almennings að grænum og bláum svæðum. Augljóslega var íbúalýðræði ofarlega á dagskrá okkar. Þrátt fyrir skamman undirbúningstíma og naum fjárráð var meðbyrinn mikill. Vinir Kópavogs fengu tvo bæjarfulltrúa og næstmest fylgi allra framboða. Þetta var grasrót eins og hún gerist best.

Ég var full tilhlökkunar að leggja mitt af mörkum til bæjarins sem fóstraði mig frá frumbernsku, ekki síst til að stuðla að aukinni fagmennsku og gæta þess að farið væri að lögum og leikreglum við undirbúning og töku ákvarðana. Ég hef reynslu af stjórnun, stjórnsýslu og sveitarstjórnarmálum, m.a. sem borgarritari í Reykjavík, bæjarstjóri í Fjarðabyggð, ráðuneytisstjóri og í stjórn Alþjóðabankans og eftirlitsstofnunar EFTA, ESA.

Ég á erfitt með að lýsa vonbrigðum síðustu fjögurra ára. Alvarlegt er að hafa sannreynt virðingarleysi bæjarstjóra fyrir hlutverki sínu og þeim trúnaði og skyldum sem starfinu fylgja. Bæjarstjóri á ekki að gæta þröngra flokks- eða sérhagsmuna heldur gegna hlutverki sínu í þágu allra bæjarbúa og allra bæjarfulltrúa, sem ráða bæjarstjórann. Bæjarstjóri á að vinna með bæjarráði að framkvæmdastjórn og fjármálastjórn bæjarins og sæta eftirliti þess. Bæjarstjóri á að tryggja að kjörnir bæjarfulltrúar fái gögn og greiningar til að taka rökstuddar ákvarðanir með góðri samvisku. Því miður heyrir til undantekninga að mál séu þannig undirbúin. Bæjarstjórinn forðast að upplýsa bæjarráð um mál í undirbúningi og leggur þau að jafnaði ekki fram fyrr en komið er að formlegri afgreiðslu.

Bæjarráð ber lagalega ábyrgð á undirbúningi fjárhagsáætlunar. Árin mín í bæjarstjórn hef ég aldrei fengið tækifæri til að standa undir því hlutverki. Bæjarstjóri hefur tekið allar ákvarðanir með fulltingi stjórnsýslunnar og meirihlutans þegar mál kemur loks til kasta bæjarráðs. Tillögur minnihlutans fá engan hljómgrunn. Sama gildir um mál sem fela í sér nýbreytni og stefnubreytingu í samskiptum við einkaaðila. Bæjarstjóri hefur gengið frá ýmsum viljayfirlýsingum, samningum og samkomulagi án umboðs frá bæjarráði. Engin umræða, engin skoðanskipti, engin pólitík, bara yfirgangur.

Dæmin um að fulltrúalýðræðið sé ekki virt í Kópavogi eru mýmörg. Kerfum hefur verið kippt úr sambandi, ekkert verklag er til að sinna eftirliti með stjórnsýslunni og gæðastjórinn var látinn víkja. Fjárfestingaráætlanir eru ekki gerðar og ekki eru lagðir fram viðaukar þegar fjárfestingar fara fram úr heimildum, svo sem skylt er að lögum.

Viðbótarútgjöld eru fjármögnuð með tekjum af sölu byggingarréttar sem ekki eru teknar með í í fjárhagsáætlun. Það skrítnasta er að bæjarfulltrúar Framsóknarflokksins og aðrir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins en bæjarstjórinn láti þetta yfir sig ganga. Með þeirra atkvæðum og á þeirra ábyrgð kemst bæjarstjórinn upp með að virða hlutverk bæjarráðs að vettugi. Henni er tamara að segja „ég“ en „við“ þegar hún hreykir sér af framfaraskrefum. Hún græjar þetta bara allt. Þá ætti hún raunar líka að segja: „ég tók við færri flóttamönnum frá Úkraínu en aðrir“ „ég læt foreldra án baklands borga hærri leikskólagjöld en annars staðar“ „ég tek ekki þátt í uppbyggingu almenna íbúðakerfisins eins og önnur sveitarfélög“ og “ég læt biðlista byggjast upp í velferðarkerfinu”.

Kópavogur virðist skorast undan því að bera samfélagsbyrðar á við önnur stór sveitarfélög. Það er ekki sá Kópavogur sem ég er alin upp í og ekki sá Kópavogur sem ég vil búa í. Vinir Kópavogs bjóða ekki fram að þessu sinni. Grunngildin lifa þó áfram; virðing fyrir fólki og að bænum verði stjórnað af fagmennsku og í samræmi við reglur.

Til að varðstaða verði um grunngildi Vina Kópavogs þarf að koma núverandi meirihluta og bæjarstjóra frá völdum. Sjálf les ég þannig í spilin að framboð Samfylkingarinnar sé best til þess fallið að standa undir samfélagslegri ábyrgð og virða bæði fólk og viðfangsefni. Mitt atkvæði mun því fara til hennar.

Höfundur er oddviti Vina Kópavogs í bæjarstjórn.