Reykja­nes­bær má ekki verða póstnú­mera­lottó fyrir fjöl­skyldur í vanda

Næstu sveitarstjórnarkosningar gætu skipt miklu máli fyrir Reykjanesbæ. Bærinn hefur vaxið hratt, fólki hefur fjölgað og ný heimili hafa risið. En það er ekki nóg að byggja húsnæði ef velferðarinnviðirnir vaxa ekki með. Samfélag þarf ekki bara götur, hús og lóðir. Það þarf líka sterka þjónustu fyrir börn, fatlað fólk og fjölskyldur sem eru undir miklu álagi.

Samkvæmt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, sem vísar í tölur Hagstofu Íslands, hefur Reykjanesbær vaxið hratt. Íbúum fjölgaði um 20% á fimm árum og 53,5% á tíu árum, og gert er ráð fyrir áframhaldandi fjölgun á næstu árum. Þetta er mikil breyting á stuttum tíma og hún kallar á miklu meiri uppbyggingu en bara fleiri íbúðir.

Velferðarþjónusta má ekki verða póstnúmeralottó. Fólk á ekki að hafa sömu réttindi á blaði en allt annan raunverulegan aðgang að þjónustu eftir því hvar það býr. Íslensk lög geta tryggt fötluðum börnum rétt til skammtímadvalar þegar þörf er á, en réttindi á blaði duga ekki ein og sér. Á bak við þau þurfa að vera starfsfólk, húsnæði, rúm, akstur, sérfræðiþekking, samhæfing og fjármagn.

Tökum einhverf börn með mikla þjónustuþörf sem dæmi. Það er aðeins eitt dæmi, en það sýnir stærri vanda. Þetta á líka við um önnur börn, aðrar fjölskyldur og fólk með annars konar stuðningsþarfir. Þegar þjónustan er ekki nógu sterk lendir álagið á foreldrum, systkinum og heimilinu öllu.

Samkvæmt minnisblaði Velferðarsviðs Reykjanesbæjar um Hlévang frá október 2024 eru börn í Reykjanesbæ á bið eftir skammtímavistun, fleiri sólarhringum, stuðningsfjölskyldum og félagslegum úrræðum. Þar kemur einnig fram að Heiðarholt geti ekki mætt þörfum allra barna með miklar stuðningsþarfir og að staðan sé orðin óásættanleg.

Þetta er alvarlegt. Ef barn þarf mikinn stuðning, reglulegt öryggi og sérhæfða þjónustu, þá þarf kerfið að grípa fjölskylduna áður en hún fer á hliðina. Foreldrar eiga ekki að þurfa að berjast endalaust, bíða árum saman eða brotna niður áður en samfélagið bregst við. Dæmi eru um að foreldrar barna með einhverfu fari á örorkubætur og upplifi sjálfsvígshugsanir. Það ætti að vera viðvörunarbjalla fyrir alla sem koma að velferðarmálum.

Ég tek einhverf börn sérstaklega sem dæmi vegna þess að ég bý í Reykjanesbæ en vinn á velferðarsviði Reykjavíkurborgar við umönnun einhverfra barna. Af þeirri reynslu sé ég hvað skiptir máli: skipulag, sérhæfð úrræði, stöðugleiki, þjálfað starfsfólk og kerfi sem er nógu stórt til að taka við flóknum þörfum. Reykjavík er ekki fullkomin, en hún hefur stærri og þróaðri velferðarvél. Reykjanesbær virðist hins vegar ekki hafa náð að byggja upp þjónustu sem heldur í við fólksfjölgunina.

Það er auðvelt að tala um vöxt, húsnæði og fjölskylduvænt bæjarfélag í kosningabaráttu. Það er erfiðara að tala um dýra og flókna velferðarþjónustu. En þar sést alvöru forgangsröðun. Ef bærinn vill kalla sig fjölskylduvænan þarf hann líka að vera fjölskylduvænn fyrir fjölskyldur sem þurfa mest á stuðningi að halda.

Þetta er líka atvinnumál. Á Suðurnesjum er oft talað um atvinnuleysi og einhæft atvinnulíf. Sterkari velferðarinnviðir myndu ekki bara hjálpa fjölskyldum, heldur skapa stöðug og vel launuð umönnunarstörf sem tengjast ekki eingöngu ferðaþjónustu. Reykjanesbær hefur lengi þurft að aðlagast eftir að herinn fór og fiskikvótinn hvarf. Það er kominn tími til að byggja upp samfélag þar sem velferðarstörf eru hluti af alvöru framtíðaruppbyggingu.

Þess vegna eigum við að spyrja frambjóðendur beint: Hver er áætlunin? Hvernig á að byggja upp skammtímadvöl, heimastuðning, félagsleg úrræði, stuðningsfjölskyldur og sérhæfða þjónustu? Hvernig á að ráða, þjálfa og halda í gott starfsfólk? Hvernig á að tryggja að þjónustan vaxi með bænum en sé ekki alltaf nokkrum skrefum á eftir?

Reykjanesbær þarf ekki meira pólitískt babbl. Bærinn þarf fólk með raunverulega áætlun, skýra forgangsröðun og skilning á því að velferð er ekki aukaatriði. Hún er grunninnviður.

Kjósum fólk sem ætlar að byggja upp velferðarinnviði sem passa við íbúafjölgunina. Kjósum fólk sem skilur að fjölskyldur eiga ekki að þurfa að vera heppnar með póstnúmer til að fá mannsæmandi stuðning.

Reykjanesbær getur orðið sterkt samfélag. En þá verðum við að byggja meira en hús. Við verðum líka að byggja upp kerfi sem grípur fólk þegar lífið verður erfitt.

Höfundur býr í Reykjanesbæ en starfar sem stuðningsfulltrúi á skammtímadvöl fyrir einhverf börn með mikla þjónustuþörf.