Getur „D-dagur“ Trumps gegn Íran skilað árangri?

Stríðið gegn Íran hefur staðið yfir í tæpt hálft ár og virðist lítið útlit fyrir að því muni ljúka á næstunni, þar sem samningar þykja ólíklegir og geta Bandaríkjanna til að ná fram hernaðarlegum sigri hefur verið dregin í efa.

Því hefur Trump ákveðið að breyta til og beita frekari efnahagsaðgerðum og auka þannig þrýstinginn á klerkastjórnina í Tehran en Íranir hafa á undanförnum árum átt í verulegum efnahagsvandræðum.

Sjá einnig: Hótar þeim hörmungum sem eiga í viðskiptum við Íran

Aðgerðum þessum hefur Trump líkt við „efnahagslegan D-dag“ en það nafn vísar til innrásar Bandaríkjanna og annarra í Evrópu undir stjórn Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni.

Ekki liggur nákvæmlega fyrir hvernig þessar aðgerðir eiga að líta út og stendur til að opinbera þær þann 24. ágúst. Scott Bessent, fjármálaráðherra, gaf þó sterklega til kynna í viðtali við CNBC í gær að ríkisstjórn Trumps myndi ekki veigra sér við því að beita alla þá sem eiga í viðskiptum við Írani einnig refsiaðgerðum.

Í viðtalinu sagði Bessent að ef Bandaríkjamenn kæmust á snoðir um að ríki ættu í viðskiptum við Íran og jafnvel þó þau reyndu að hylma yfir það, myndu Bandaríkjamenn beita refsiaðgerðum.

„Það er kominn tími fyrir bandamenn okkar og allan heiminn til að taka ákvörðun. Við ætlum að rústa efnahagi þessarar morðóðu ríkisstjórnar.“

Bessent tók fram að umfangsmiklar hernaðaraðgerðir væru ekki líklegar.

JD Vance, varaforseti, hefur slegið á svipaða strengi og sagt þessar umræddu refsiaðgerðir vera „nýjan fasa“ í átökunum gegn klerkastjórninni, samkvæmt frétt BBC. Hann sagði efnahagsaðgerðir skilvirkasta tól Bandaríkjanna.

Refsiaðgerðir frá upphafi

Klerkastjórnin hefur verið beitt umfangsmiklum refsiaðgerðum af Bandaríkjunum, nánast frá stofnun hennar árið 1979. Þrátt fyrir það hefur ríkið átt í töluverðum viðskiptum, sem oft eru framkvæmd í laumi.

Stærstu viðskiptafélagar Íran eru Kína, Sameinuðu arabísku furstadæmin, Tyrkland, Írak, Óman, Pakistan og Indland, eins og fram kemur í grein Reuters.

Kínverjar eru langstærsti kaupandi heimsins á íranskri hráolíu og kaupa um átta prósent hennar, sem er gjarnan bókuð sem olía frá Malasíu eða Indónesíu vegna refsiaðgerða Bandaríkjanna. Kaupin eru framkvæmd á hátt sem gerir erfitt að vakta þau, samkvæmt heimildarmönnum Reuters.

Bandaríkjamenn beittu kínverska olíuvinnslu refsiaðgerðum fyrr á árinu fyrir að kaupa olíu frá Íran og hafa hótað aðgerðum gegn kínverskum bönkum, komi þeir að kaupum á olíu frá Íran.

Furstadæmin slitu á öllu viðskipti

Furstadæmin hafa um árabil verið ein helsta líflína klerkastjórnarinnar og leið hennar til að komast hjá refsiaðgerðum, þó ríkin hafi oft átt í deilum. Samkvæmt grein New York Times er áætlað að árið 2024 hafi um þriðjungur innflutnings Írana komið frá furstadæmunum. Þá selja Íranir mikið af eigin vörum þangað.

Á dögunum urðu þó ákveðin vatnaskil, þegar utanríkisráðuneyti furstadæmanna tilkynnti að ríkið myndi hætta öllum viðskiptum við Írani. Ráðamenn í furstadæmunum höfðu skömmu áður sakað Írani um að skjóta enn fleiri eldflaugum að ríkinu.

Ekki liggur fyrir hvort Bandaríkjamenn hafi þrýst á ráðamenn í furstadæmunum.

Tyrkir eiga einnig í töluverðum viðskiptum við Írani. Þeir kaupa meðal annars jarðgas þaðan og flytja eigin vörur til Íran. Viðskiptin ríkjanna á milli eru talin um fimm til sex milljarða dala virði. Ráðamenn í Ankara hafa ekki gefið til kynna að þeir ætli að hætta þessum viðskiptum.

Svipaða sögu er að segja frá Írak en nágrannaríkin eiga í töluverðum viðskiptum sem metin voru á rúmlega tíu milljarða dala í fyrra, samkvæmt írökskum hagtölum. Um helmingurinn af því eru kaup Íraka á jarðgasi frá Íran en dregið hefur úr viðskiptunum á þessu ári vegna stríðsins.

Frekari refsiaðgerðir gegn Íran gætu gert Írökum erfiðara um vik með að eiga í viðskiptum við Írani. Það sama á við aðra viðskiptafélaga klerkastjórnarinnar.

Framtíðin mun líklega ráðast af því hversu hart ríkisstjórn Trumps mun ganga fram í að refsa þeim ríkjum sem eiga í viðskiptum við Íran.

Gætu séð veikleika á Trump

Í greiningu New York Times segir að yfirlýsingum Bandaríkjamanna um þessar hertu efnahagsaðgerðir fylgi skýr skilaboð. Trump-liðar vilji ekki að hernaður hefjist á nýjan leik og óttast það jafnvel, þar sem Trump hefur margsinnis hótað umfangsmiklum árásum á Íran en ekki staðið við hótanirnar.

Klerkastjórnin hefur staðið af sér árásir í sex mánuði og hefur tekist að setja verulegan þrýsting á Trump með lokun Hormússunds og takmörkun siglinga olíuflutningaskipa um sundið og með árásum á nágranna sína og bandarískar herstöðvar.

Stríðið er verulega óvinsælt í Bandaríkjunum, sem gæti komið niður á Repúblikönum í þingkosningunum í nóvember.

Ráðamenn í Íran, og þá sérstaklega harðlínumenn sem sagðir eru vilja frekari átök, gætu séð Trump í veikri stöðu og reynt að auka þrýstinginn á hann með frekari árásum, tilheyrandi átökum og væntanlegri hækkun á olíuverði á heimsvísu.