Ofurlaun fyrir leik­skóla­kennara

Verandi foreldri barns á leikskólaaldri hef ég skoðun á leikskólamálum í Reykjavík og sérstaklega á kjörum og aðbúnaði leikskólakennara sem og annars starfsfólks leikskóla. Nýverið hef ég tekið þátt í aðlögun míns eigins barn á leikskóla. Tvisvar reyndar, á innan við ári, þar sem við fengum fyrst inni í leikskóla á Kjalarnesi. Við fjölskyldan búum reyndar alls ekki á Kjalarnesi heldur búum við í Árbæ og sækjum vinnu í Kópavog og Hlíðarnar. Reiknast mér til að við foreldrarnir höfum keyrt um 16 þúsund kílómetra bara til að koma drengnum okkar í leikskólann á Kjalarnesi þann tíma sem hann dvaldi þar og við hjálpuðum aldeilis við að gera samgöngur í borginni þægilegri með öllum þessum akstri, eða þannig.

Nú erum við hinsvegar komin með leikskólapláss í hverfinu og munurinn á því að losna við þennan mikla akstur daglega er gífurlegur og birtist í formi aukinna lífsgæða, því tíminn er víst ein okkar dýrmætasta auðlind. Við erum reyndar ekki með barnið okkar á leikskólanum sem er í götunni okkar, því sá leikskóli hefur verið lokaður vegna framkvæmda síðan árið 2022. Sjálf er ég kennaramenntuð, starfa reyndar á öðrum vettvangi menntunar en við kennslu, en þessi grein snýst ekki um mig heldur starfsfólk leikskóla, menntað og ófaglært. Leikskólakennarar taka á móti börnunum okkar, því dýrmætasta sem foreldrar eiga, og leggja sig fram um að sinna þeim vel. Leikskólaárin skipta gríðarlegu máli fyrir þroska og velferð barna. Gæði leikskólastarfs hefur mikil áhrif á hegðun og líðan barna og enginn kennari kemur jafn snemma að mótun einstaklingsins og leikskólakennarinn.

Af hverju eru leikskólakennarar ekki með hæstu laun kennarastéttarinnar? Þegar við skoðum ábyrgðina sem fylgir starfi leikskólakennara og áhrif þess á framtíð barna, ætti það að vera sjálfsagt að þeir séu metnir til jafns, ef ekki hærra, en aðrir kennarar í menntakerfinu.

Breyting á lögum um leyfisbréf kennara tók gildi 1. janúar 2020. Breytingin fól í sér að eitt leyfisbréf skyldi vera fyrir kennara, þvert á skólastig leik-, grunn- og framhaldsskóla, í stað þriggja aðskildra leyfisbréfa. Þessi breyting varð til þess að einhver hreyfing hefur orðið á kennurum á milli skólastiga en gjarnan bara í eina átt. Leikskólakennarar hafa fært sig yfir í grunnskólana og grunnskólakennarar yfir í framhaldsskólana. Ég veit ekki til þess að margir hafi farið hina áttina á milli skólastiganna.

Ef miðað er við núverandi kjarasamninga og meðaltöl þá liggur fyrir að framhaldsskólakennararfá hæstu heildarlaun kennarastéttarinnar. Grunnskólakennarar eru í miðjunni og leikskólakennarar eru svo með lægstu laun samkvæmt kjarasamningum. Þessum píramída þyrfti nauðsynlega að snúa á hvolf. Að sjálfsögðu er mikilvægt að kennarastéttin í heild sinni búi við góð kjör en ég vil taka leikskólakennarana sérstaklega út fyrir sviga því staðreyndin er sú að það er viðvarandi mönnunarvandi í leikskólum landsins. Búa þarf þannig um hnútana að kjör leikskólakennara séu samkeppnishæf við kjör framhaldsskólakennara og jafnvel gerð mun eftirsóknarverðari.

Það er mikið rætt um að leysa húsnæðisvandamál þegar rætt er um umbótatillögur eða lausnir í vandamálum leikskólastigsins. Vissulega þarf að lagfæra húsnæði sem er komið til ára sinna eða undirlagt af myglu en mér finnst gjarnan vanta í umræðuna hvernig leysa má vanda manneklunnar. Það er hægt að laga allt húsnæði landsins en ekki verður hægt að halda uppi góðu leikskólastarfi ef aðalfólkið vantar, þ.e. starfsfólk leikskólanna og þá sérstaklega menntaða leikskólakennara.

Ef leikskólakennarar fengju betri laun og vinnuaðstæður, myndi það laða fleiri hæfa einstaklinga að starfinu, auka fagmennsku og draga úr starfsmannaveltu. Það myndi minnka álag á leikskólakennara og annað starfsfólk leikskóla, sem og álag á fjölskyldur. Þetta skilar sér margfalt til samfélagsins. Hærri laun leikskólakennara eru ekki sokkinn kostnaður; þau eru fjárfesting í framtíð þjóðarinnar, því afleidd áhrif stöðunnar eins og hún er í dag eru svo miklu dýrari fyrir samfélagið þegar upp er staðið.

Höfundur er deildarfulltrúi og verkefnastjóri við listkennsludeild Listaháskóla Íslands.