Krefjumst þjóðaratkvæðagreiðslu um vindorkuver á Íslandi

Anna Sofía Kristjánsdóttir skrifar 10. maí 2026 13:32

Það ætti ekki að vera í hendi ráðherra eða Landsvirkjunar að samþykkja iðnað í ósnortinni náttúru undir vindorkuver. Við Íslendingar viljum fá að kjósa um svo mikilvægt málefni sem hefur gríðarleg áhrif á ásýnd landsins, heilbrigði náttúru, grunnvatns, heilbrigði fugla og grasbíta og ekki síst manna. Við erum þegar að fá milljarða í ríkiskassann vegna ferðaþjónustunnar. Ætlar ráðherra að fórna því?

Suðurlandið er eitt vinsælasti ferðamannasvæðið hér á landi. Ferðamenn tala um ósnortna víðáttu sem er einstakt fyrir fallega landið okkar.

Það er því með ólíkindum að stjórnvöld gefi grænt ljós á vindorkuver Landsvirkjunar. Okkur íbúum landsins er bent á að þetta er bara byrjunin, hér bíða erlendir fjárfestar í röðum til að fá að koma upp vindorkuverum. Landsvirkjun auglýsir Ísland „Orkueyjan“ sem eru skýr skilaboð út fyrir landsteinana.

Fréttaflutningur RÚV er einhæfur og miðla ógagnrýndum upplýsingaum frá Landsvirkjun. Ekki orð um mótmæli, ekki rætt við bændur eða landeigendur á svæðinu. Fréttamenn RÚV og Sýnar eru yfir höfuð slappir að vinna vinnuna sína, fara á staðinn, taka viðtöl og skoða aðstæður. Einnig vantar allan gagnrýnan fréttaflutning um vindorkuver, kosti sem eru fáir og galla sem eru yfirgnæfandi.

Þakka ber Heimildinni, áður Stundinni um þeirra rannsóknarvinnu og greinar um vindorkuver. Einnig Vísi og Bændablaðinu fyrir birtingar á innsendum greinum um málið.

Ástæðan fyrir því að mörg lönd fara í orkuskipti með því að setja upp vindorkuver, er nauðlausn þar sem ekki er jarðvarmi eða vatnsafl til staðar. Andstaðan við vindorkuverin hefur stigmagnast bæði á meginlandinu og vestanhafs. Kostnaður við vindorkuver er gífurlegur og stór hluti hans er borgaður með skattpeningum íbúanna. Vindorkufurstarnir fá styrki og lán frá ríki og ESB í nafni „Grænnar“ orku. Náttúruspjöllin eru svo alltaf að koma betur í ljós.

Ljósmengun: Hefur áhrif á upplifun fólks á náttúrunni, sérstaklega á kvöldin þegar Norðurljósin skína.
Sjónmengun: Hefur áhrif á upplifun fólks á náttúrunni. Óbyggðri náttúru hefur verið breytt í iðnaðarsvæði.
Látíðni og önnur hljóðmengun: Látíðni veldur truflun á flugi og pörun fugla, veldur höfuðverkjum (mygrene), svefntruflunum og heilsubresti hjá mönnum. Mjólkurkýr missa nit, hestar stressast og kindur forðast svæði nálægt vindorku.
Plastmengun: Plastmengun er mikill skaðvaldur í nátttúrunni. Plastið fer í jarðveg, vatnsból, grunnvatn, fiskinn, grasbítana og að lokum í okkur. Fulgar bera með sér örplast yfir allt landið.
Eiturefnamengun: Það er þekkt að spaðar og bolur eru þakin þykku lagi af epoxi, polyester og vinyl sem inniheldur m.a. flúor og Bisfenól A. Flísar af glefíber brotna af með tímanum og dreifast um stórt svæði.
Förgun: Það er enn engin góð lausn við endurvinnslu spaðanna og mjög óhagkvæmt að endurvinna bolina.
Kolefnisspor: Kolefnisspor vindorkuvera er reiknað frá „vöggu til grafar“. Framleiðslan er unnin mest með kolum og olíu, flutningurinn fer fram mestmegnis með olíu, vinna við uppsetningu (grafa og sprengja fyrir djúpum undirstöðum auk nokkur hundruð tonn af stáli og steypu) og vegagerð fer fram með tilheyrandi kolefnisspori. Förgun spaða er í dag á landfyllingum sem taka yfir stór landsvæði og eyðileggja þar með land sem hægt væri að nýta í annað. Ef flytja á spaða og boli úr landi þarf að reikna það kolefisspor með. Vindorkuverið nær því alldrei að jafna út kolefnissporið þegar reiknað er með 30% framleiðslu á orku og líftímanum í um 20 ár.
Kostnaður: Vindorka er dýr (þegar kostnaður vegna annarra kosta er tekinn með), léleg (vegna þess að hún er ótengd eftirspurn), óáreiðanleg (háð sveiflum vindsins) og hefur mikla ytri kostnaði (sem er ekki innifaldir í verði). Að vindorkan framleiðir mikla raforku þegar það blæs mikið er jafn áhugalaust eins og að eitthvað sé ókeypis þegar maður þarf það ekki. Þetta þýðir að vindorkan framleiðir raforku með lágu gildi – svo lágu að hún samsvarar ekki eyðileggingunum og kostnaðinum sem hún orsakar.

Vaðölduvirkjun er að verða að veruleika með 28 vindtúrbínum með blikkandi rauðum ljósum, sjónmengun, hljóðmengun og eiturefnamengun rétt hjá aðal ferðamannastöðum á Suðurlandi. Undirrituð var á staðnum þegar fyrsta flutningalestin fór af stað og var viðstödd táknrænan gjörning.

Til að almenningur gerir sér grein fyrir umfangi og sýnileika þessara vindtúrbína, þá er hægt að ímynda sér landslagið við Búrfell þegar ferðamenn standa við Kerið og virða fyrir sér víðáttuna. Það eru um 70 km frá Kerinu að Búrfellsvirkjun eða svipað og frá Reykjavík að Kerinu. Okkar opna landslag gerir okkur kleift sjá marga tugi kílómetra.

Mynd 1 fjarlægð milli Kersins og Búrfells. Google Maps. Guli hringurinn táknar vindorkuverið á myndinni.

Ferðamenn og íbúar munu verða fyrir miklum neikvæðum áhrifum. Stjórnvöld ættu að kynna sér ritgerð Önnu Dóru Sæþórsdóttur og Rannveigar Ólafsdóttur Energy for Sustainable Development dags. 2020, þar sem fjallað er um áhrif vindorkuvera á ferðaþjónustuna.

Það væri miklu skynsamari lausn, ef þarf að auka orkuframleiðslu, að bæta það sem fyrir er og skoða mögulega nýtt lón í sátt við umhverfið. Aðal vandamál okkar er dreifikerfið sem á mörgum stöðum lekur allt að 80% orkunni áður en hún kemst á áfangastað.

Við krefjumst að stofnað verði umhverfisráðuneyti óháð orkumálaráðuneytinu. Þessi mál mega ekki vera á eins manns hendi!

Ég legg til að ríkisstjórnin bjóði Christian Steinbeck, sérfræðingi í kostnaði við vindorkuver, að halda kynningu á Alþingi svo hún fái óháðar upplýsingar beint í æð: christian@steinbeck.se

Sjá nánar eftirtaldar greinar: